Masaż

Masaż to oddziaływanie na tkanki miękkie i stawy za pomocą uporządkowanych chwytów i ruchów dłoni, rzadziej narzędzi. Należy do najstarszych i najpowszechniejszych sposobów wspierania zdrowia i samopoczucia. Pod wspólną nazwą kryje się dziś wiele bardzo różnych praktyk: od masażu klasycznego używanego w fizjoterapii, przez tradycyjne techniki azjatyckie, po formy nastawione na relaks, pielęgnację i kontakt z ciałem.

Krótka historia

Masaż w różnych formach pojawiał się niezależnie w wielu kulturach. Wzmianki o leczniczym dotyku znane są ze starożytnych Chin i Indii, z Egiptu oraz z greckiej i rzymskiej tradycji medycznej, gdzie pisali o nim m.in. Hipokrates i Galen. Współczesny masaż zachodni ukształtował się w XIX wieku. Szwed Per Henrik Ling rozwinął wówczas system „gimnastyki szwedzkiej”, łączący ruch z zabiegami na ciele, a holenderski lekarz Johan Georg Mezger uporządkował podstawowe chwyty i nadał im francuskie nazwy, używane do dziś: effleurage (głaskanie), petrissage (ugniatanie), friction (rozcieranie), tapotement (oklepywanie) i vibration (wibracja). Z tej linii wywodzi się masaż klasyczny, często nazywany szwedzkim, choć historycznie to uproszczenie.

Jak działa i co mówią badania

Masaż oddziałuje na ciało na kilka sposobów. Mechaniczny nacisk i ruch mogą pobudzać miejscowe krążenie krwi i limfy, rozluźniać napięte mięśnie i powięź oraz zwiększać ruchomość tkanek. Dotyk wpływa również na układ nerwowy. Może sprzyjać przejściu w stan odprężenia i poprawie nastroju. To właśnie efekty relaksacyjne, poczucie ulgi i większy kontakt z ciałem są najłatwiej uchwytne w codziennym doświadczeniu masażu.

Opracowania NCCIH wskazują, że masaż może dawać krótkotrwałą ulgę przy części dolegliwości bólowych, m.in. przy bólu krzyża, karku i barków. W fibromialgii niektóre przeglądy sugerują poprawę bólu, lęku i nastroju, zwłaszcza gdy masaż jest prowadzony przez kilka tygodni.

Główne rodziny i typy

Rodzaje masażu można z grubsza pogrupować według tradycji, z której się wywodzą:

• Klasyczne i zachodnie – masaż klasyczny (szwedzki), masaż tkanek głębokich, sportowy, relaksacyjny oraz drenaż limfatyczny.
• Zachodnie techniki terapeutyczne i pracy ze strukturą – refleksologia, rozluźnianie mięśniowo-powięziowe, terapia punktów spustowych, rolfing oraz terapia czaszkowo-krzyżowa.
• Tradycja chińska i japońska – chiński masaż leczniczy tui na, akupresura i gua sha, a w Japonii shiatsu oraz masaż twarzy kobido.
• Tajlandia i Azja Południowo-Wschodnia – masaż tajski, łączący uciski z rozciąganiem, oraz masaż balijski z Indonezji.
• Tradycja indyjska (ajurweda) – masaż olejowy abhyanga, masaż na sucho garshana, ziołowo-pudrowa udvartana, rytualne polewanie czoła olejem shirodhara oraz praca z punktami witalnymi marma.
• Oceania – hawajski lomi lomi nui, prowadzony płynnymi ruchami przedramion.
• Formy spa i kosmetyczne – masaż aromaterapeutyczny, gorącymi kamieniami czy pielęgnacyjny masaż twarzy.

Granice między tymi grupami bywają płynne, a wiele współczesnych zabiegów łączy techniki z różnych tradycji.