Somatyka

Somatyka (od gr. sōma – „żywe ciało") to dziedzina wiedzy i praktyki zajmująca się ciałem doświadczanym od wewnątrz, czyli z perspektywy pierwszoosobowej. W odróżnieniu od podejść traktujących ciało jako obiekt obserwowany z zewnątrz (przedmiot badań anatomii czy fizjologii), somatyka koncentruje się na somie – ciele żywym, czującym i poruszającym się tak, jak postrzega je sama osoba. Termin w jego współczesnym znaczeniu wprowadził w 1976 roku amerykański filozof i nauczyciel ruchu Thomas Hanna, który zdefiniował somę jako „ciało doświadczane od środka przez własną świadomość proprioceptywną".

Pojęcie soma

Kluczowe dla somatyki jest rozróżnienie dwóch sposobów ujmowania ciała. Z zewnątrz, w perspektywie trzecioosobowej, ciało jawi się jako mierzalny obiekt fizyczny. Z wewnątrz, w perspektywie pierwszoosobowej, to samo ciało jest somą – żywą całością, którą człowiek odczuwa, kontroluje i przez którą działa. Somatyka przyjmuje, że oba opisy są równoprawne, lecz to właśnie doświadczenie wewnętrzne (interocepcja, propriocepcja, kinestezja) bywa pomijane w klasycznej medycynie i nauce o ruchu. Praca somatyczna zmierza do pogłębienia świadomości sensoryczno-ruchowej i odzyskania świadomej kontroli nad funkcjami ciała.

Założenia

Podejście somatyczne opiera się na przekonaniu o jedności ciała i umysłu (perspektywa holistyczna) oraz na zdolności układu nerwowego do uczenia się i zmiany (neuroplastyczność). Thomas Hanna opisał zjawisko amnezji sensoryczno-motorycznej – stopniowej utraty świadomej kontroli nad mięśniami wskutek stresu, urazów lub nawyków, prowadzącej do chronicznych napięć. Celem praktyk somatycznych jest ponowne nauczenie się ciała: uważne odczuwanie, różnicowanie i świadome poruszanie się. Ma to pomóc przywracać swobodę ruchu i ogólny dobrostan.

Historia

Korzenie somatyki sięgają przełomu XIX i XX w. oraz ówczesnych ruchów „kultury ciała", gimnastyki ekspresyjnej i wychowania ruchowego. Do prekursorów zalicza się m.in. François Delsarte'a, Bess Mensendieck, Émile'a Jaques-Dalcroze'a oraz niemiecką nauczycielkę ruchu Elsę Gindler. W kolejnych dekadach powstały samodzielne metody, takie jak technika Alexandra czy eutonia Gerdy Alexander. Samo pojęcie somatyki jako wspólnej ramy dla tych podejść spopularyzował w latach 70. XX w. Thomas Hanna – założył czasopismo Somatics i opracował program edukacji somatycznej.

Metody i nurty

Somatyka obejmuje wiele odrębnych, choć pokrewnych metod pracy z ciałem i ruchem. Do najbardziej znanych należą: metoda Feldenkraisa, technika Alexandra, Body-Mind Centering (Bonnie Bainbridge Cohen), eutonia (Gerda Alexander), integracja strukturalna / rolfing, Hanna Somatics (kliniczna edukacja somatyczna), Continuum (Emilie Conrad) oraz ruch autentyczny (authentic movement). Z somatyką wiąże się także analiza ruchu Labana oraz nurty psychoterapii zorientowanej na ciało (psychologia somatyczna, bioenergetyka), wywodzące się z prac Wilhelma Reicha i Alexandra Lowena.

Zastosowania

Praktyki somatyczne wykorzystywane są w edukacji ruchowej, tańcu i sztukach performatywnych, rehabilitacji i fizjoterapii, profilaktyce zdrowotnej, a także w psychoterapii i pracy z traumą. Stosuje się je w celu poprawy postawy i koordynacji, redukcji przewlekłego napięcia i bólu, rozwijania ekspresji ruchowej oraz wspierania ogólnego dobrostanu psychofizycznego. Ze względu na różnorodność metod i ich często doświadczeniowy charakter skuteczność poszczególnych podejść bywa różnie oceniana i pozostaje przedmiotem dalszych badań.

Zobacz też

Propriocepcja · Interocepcja · Metoda Feldenkraisa · Technika Alexandra · Body-Mind Centering · Psychoterapia zorientowana na ciało · Świadomość ciała