Somatyka

Somatyka (od gr. sōma – „ciało”) to dziedzina praktyk pracy z ciałem i ruchem, która koncentruje się na ciele doświadczanym od wewnątrz – poprzez czucie, ruch i świadomą obserwację własnych doznań. Współczesne znaczenie terminu „somatyka” ukształtował i spopularyzował w latach 70. XX w. amerykański filozof i nauczyciel ruchu Thomas Hanna.

Pojęcie somy

Hanna rozróżniał dwa sposoby ujmowania ciała. Z zewnątrz ciało można obserwować i opisywać jako obiekt fizyczny, a z perspektywy pierwszoosobowej jest ono somą – „ciałem doświadczanym od wewnątrz”. Podejście somatyczne kieruje uwagę na własne odczucia, propriocepcję i sposób organizacji ruchu.

Praktyki somatyczne wykorzystują zwykle powolny, świadomy ruch i obserwację doznań. Ich celem jest rozwijanie świadomości sensoryczno-ruchowej, rozpoznawanie utrwalonych nawyków i poszerzanie możliwości świadomego ruchu.

Założenia

Podejścia somatyczne traktują ciało i umysł jako wzajemnie powiązane aspekty doświadczenia. Ważną rolę odgrywa uczenie się poprzez ruch – eksperymentowanie, zauważanie różnic i poszukiwanie sposobów poruszania się minimalizujących niepotrzebny wysiłek.

Thomas Hanna opisywał tzw. amnezję sensoryczno-motoryczną – utrwalone wzorce napięcia i ruchu, nad którymi człowiek traci świadomą kontrolę. Wiązał je m.in. ze stresem, urazami i nawykami ruchowymi. Jest to koncepcja charakterystyczna dla metody Hanny, a nie założenie wszystkich nurtów somatyki.

Historia

Korzenie somatyki sięgają przełomu XIX i XX w. i rozwijających się wówczas nurtów edukacji ruchowej oraz świadomej pracy z ciałem. Do jej prekursorów zalicza się m.in. François Delsarte'a, Bess Mensendieck, Émile'a Jaques-Dalcroze'a oraz niemiecką nauczycielkę ruchu Elsę Gindler. Z tego środowiska wyrosły m.in. technika Alexandra, metoda Feldenkraisa i eutonia. W latach 70. Thomas Hanna zaczął posługiwać się pojęciem somatyki jako wspólną ramą dla praktyk skupionych na pierwszoosobowym doświadczeniu ciała, a w 1976 r. założył czasopismo Somatics w celu popularyzacji swojego modelu.

Metody i nurty

Do najbardziej znanych metod somatycznych należą wspomniane wyżej metoda Feldenkraisa i technika Alexandra, a także Body-Mind Centering, eutonia, Hanna Somatics, Continuum i ruch autentyczny (Authentic Movement). Z szeroko rozumianym polem somatyki wiążą się również analiza ruchu Labana i integracja strukturalna (rolfing). Pokrewnym, lecz odrębnym obszarem są nurty psychoterapii zorientowanej na ciało.

Zastosowania

Praktyki somatyczne wykorzystuje się w edukacji ruchowej, tańcu i sztukach performatywnych, rehabilitacji i fizjoterapii oraz psychoterapii zorientowanej na ciało (Alexander Lowen), a także w pracy nad postawą, koordynacją i redukcją przewlekłego napięcia. Ze względu na różnorodność metod i ich często doświadczeniowy charakter skuteczność poszczególnych podejść bywa różnie oceniana i pozostaje przedmiotem dalszych badań.