Nadreaktywny układ nerwowy

Nadreaktywny układ nerwowy to potoczne określenie doświadczenia, w którym organizm łatwo przechodzi w stan pobudzenia, a uspokojenie przychodzi z trudem. Nie jest to ścisła diagnoza ani stan, który da się sprowadzić do prostej nierównowagi między układem współczulnym a przywspółczulnym – określenie należy raczej do języka praktyk wspierających równowagę niż do terminologii medycznej. Dobrze oddaje jednak częste, realne doświadczenie życia w ciągłej gotowości.

Jak to się objawia

Charakterystyczny jest niski próg pobudzenia: silne reakcje na hałas, pośpiech, napięcie w relacjach, nieprzewidywalność czy nadmiar zadań. Drugą stroną jest utrudniony powrót do spokoju – pobudzenie utrzymuje się długo po ustąpieniu bodźca i kumuluje w ciągu dnia. Towarzyszą temu zwykle napięcie mięśni, przyspieszone tętno, płytki oddech, rozdrażnienie, trudność z zaśnięciem. Objawy te są nieswoiste, więc same w sobie niczego nie przesądzają.

Skąd się bierze

Sprzyjają temu przewlekły stres, brak snu, przeciążenie bodźcami, kofeina, alkohol i długotrwałe napięcie emocjonalne. Sporo zależy też od indywidualnej wrażliwości – temperamentu, sytuacji życiowej, zdrowia i wcześniejszych doświadczeń. Czasem podwyższona reaktywność towarzyszy zaburzeniom lękowym lub następstwom trudnych, przeciążających przeżyć.

Co pomaga

Najwięcej daje tworzenie warunków, w których organizm częściej doświadcza bezpieczeństwa, odpoczynku i przewidywalności – i powtarzanie tego na co dzień, bo działa tu raczej rytm niż pojedyncza technika. Podstawą są sen i możliwie regularny rytm dnia, który ajurweda opisuje pojęciem dinacharya. Pomaga ograniczanie nadmiaru bodźców i używek, zwłaszcza po południu.

Stosunkowo dobrze zbadany jest spokojny, wolny oddech – najprościej zacząć od oddechu koherentnego, nadi shodhany albo oddychania przeponowego. Oddech powinien pozostać swobodny, bez wymuszania głębokich wdechów.

Wyciszeniu sprzyjają praktyki uważności – mindfulness, body scan, MBSR – oraz joga nidra, prowadząca ciało w stan głębokiego odpoczynku.

Z ruchu najlepiej sprawdzają się formy łagodne i powolne: joga regeneracyjna, joga w stylu yin, tai chi, qigong, a także praktyki somatyczne i proste techniki uziemienia czy orientingu.

Wielu osobom pomaga kojący dotyk i łagodne bodźce zmysłowe – masaż, ajurwedyjskie abhyanga i shirodhara, kąpiel dźwiękowa – oraz spokojny kontakt z naturą, na przykład shinrin-yoku.