Tradycyjna medycyna chińska (TCM)

Tradycyjna medycyna chińska (Traditional Chinese Medicine – TCM; chiń. 中醫, zhōngyī) to całościowy system rozumienia zdrowia i leczenia, rozwijany w Chinach od ponad dwóch tysięcy lat. Człowieka ujmuje się w nim jako psychofizyczną całość pozostającą w stałej relacji z otoczeniem, a zdrowie wiąże ze swobodnym i zrównoważonym przepływem energii życiowej qi. TMC obejmuje spójny zbiór praktyk: akupunkturę, ziołolecznictwo, masaż leczniczy, ćwiczenia ruchowo-oddechowe oraz dietetykę, które są oparte na wspólnych pojęciach filozoficznych.

Podstawy teoretyczne

Teoria TMC opiera się na kilku powiązanych pojęciach. Centralne jest qi – energia życiowa krążąca po ciele i podtrzymująca jego funkcje. Stan organizmu opisuje się przez równowagę dwóch dopełniających się sił, yin i yang, oraz przez teorię pięciu przemian (wu xing: Drzewo, Ogień, Ziemia, Metal, Woda), porządkującą zależności między narządami, emocjami, porami roku i innymi zjawiskami. Obok qi tradycja wyróżnia inne substancje witalne, m.in. krew (xue), płyny ustrojowe (jin-ye), esencję (jing) oraz ducha/umysł (shen).

Diagnostyka

Diagnoza w TCM opiera się na uważnej obserwacji całej osoby, a nie pojedynczego objawu. Jest to więc analiza zdrowia w ujęciu holistycznym. Klasycznie wyróżnia się cztery metody badania: oglądanie (w tym charakterystyczna diagnoza z języka), słuchanie i wąchanie, wywiad oraz badanie dotykiem, ze szczególnym znaczeniem badania tętna na nadgarstkach. Na tej podstawie terapeuta określa wzorzec nierównowagi – na przykład niedobór lub zastój qi, przewagę yin albo yang – i do niego dobiera leczenie.

Metody terapeutyczne

Do głównych metod TCM należą: akupunktura i akupresura (oddziaływanie na punkty leżące na meridianach), ziołolecznictwo oparte na złożonych recepturach, masaż leczniczy tui na, moksoterapia (rozgrzewanie konkretnych punktów ciała ciepłem palącej się bylicy), bańki, a także ćwiczenia ruchowo-oddechowe qigong i tai chi oraz dietetyka uwzględniająca rozgrzewające i ochładzające właściwości pokarmów. Wspólnym celem tych metod jest usuwanie blokad oraz przywracanie harmonijnego przepływu qi i równowagi yin–yang.

Historia

Najstarszym znanym dziełem teoretycznym TCM jest Huangdi neijing (Kanon medycyny Żółtego Cesarza), datowany na ostatnie wieki przed naszą erą, który do dziś stanowi podstawę teorii tej tradycji. Przez stulecia system rozwijał się i porządkował w kolejnych traktatach i szkołach. W połowie XX w., w okresie Chińskiej Republiki Ludowej, dawne praktyki ujednolicono i zinstytucjonalizowano w formie nauczanej obecnie jako „tradycyjna medycyna chińska”. TCM w dzisiejszej formie jest więc częściowo nowoczesną standaryzacją dawnych, zróżnicowanych praktyk. Z polskiej perspektywy warto wspomnieć jezuitę Michała Boyma, który w XVII w. jako jeden z pierwszych Europejczyków opisywał chińską medycynę.