Dantian

Dantian (chiń. 丹田, dāntián – „pole eliksiru” lub „pole cynobru”) to w taoizmie oraz związanych z nim praktykach oddechowych, medytacyjnych i ruchowych ośrodek lub obszar ciała, w którym według tradycji gromadzi się i przekształca qi. Pojęcie występuje również w tradycyjnej medycynie chińskiej, a w polskich tekstach zapisywane jest zwykle jako „Dantian”. Spotykane warianty mają różne źródła: „Dantien” jest formą rozpowszechnioną w języku angielskim, „Tan t'ien” to zapis Wade'a-Gilesa, a „Dan tian” to rozdzielny zapis sylab. Japońskim odczytaniem tych samych znaków jest tanden.

Trzy dantiany

Wiele późniejszych systemów wyróżnia trzy główne dantiany, ułożone wzdłuż osi ciała, choć ich położenie i funkcje różnią się zależnie od tekstu i linii przekazu. Dolny dantian leży w podbrzuszu, kilka palców poniżej pępka i nieco w głąb ciała, i bywa wyobrażany nie jako punkt, lecz jako trójwymiarowy obszar. Środkowy dantian umieszcza się w okolicy klatki piersiowej i wiąże najczęściej z sercem, oddechem i qi. Górny dantian sytuuje się w głowie, w okolicy czoła lub między brwiami. W wielu ujęciach trójpodział ten zestawia się z taoistyczną nauką o „trzech skarbach”, czyli esencji (jing), energii (qi) i duchu (shen), przy czym poszczególne szkoły opisują te zależności odmiennie.

Dolny dantian i praca z nim

W qigong, tai chi i wielu sztukach walki największe znaczenie przypisuje się dolnemu dantianowi, uznawanemu za główny zbiornik qi oraz za okolicę, wokół której organizuje się równowaga i ruch. To z niego ma wypływać ruch, a siłę wyprowadza się z dołu tułowia, a nie z samych ramion. Oddech kieruje się tak, by schodził w dół brzucha, co tradycyjnie opisuje się jako odżywianie dolnego dantian. W medytacji ten sam obszar bywa punktem skupienia uwagi, podobnie jak w japońskiej praktyce pracy z tanden. Dla początkujących najprostszym wejściem jest spokojne, niewymuszone oddychanie do brzucha i delikatne kierowanie tam uwagi, bez napinania mięśni czy wstrzymywania powietrza.

W taoistycznej alchemii wewnętrznej (neidan) dantiany są naczyniami symbolicznej przemiany „trzech skarbów”. W częstym opisie dolny dantian wiąże się z przetwarzaniem jing w qi, środkowy z przemianą qi w shen, a górny z dalszym uszlachetnianiem shen, choć poszczególne szkoły ujmują ten proces różnie.

Pochodzenie nazwy

Znak dān oznacza zarówno cynober, czyli minerał zawierający siarczek rtęci, jak i eliksir alchemiczny. Alchemia wewnętrzna przejęła język wcześniejszej alchemii laboratoryjnej, przedstawiając ciało jako piec i naczynie, w którym dzięki praktyce powstaje symboliczny „wewnętrzny eliksir”. Nie był to jednak prosty ani jednorazowy zwrot od minerałów ku medytacji: alchemia zewnętrzna i wewnętrzna przez pewien czas współistniały, a neidan czerpał także z medytacji, kosmologii, praktyk oddechowych i wcześniejszych wyobrażeń taoistycznego ciała. Stąd dwa równoległe znaczenia nazwy, „pole cynobru” i „pole eliksiru”.

Dolny dantian bywa porównywany z ośrodkami z innych tradycji, np. z czakrami jogicznymi. Są to jednak osobne systemy o własnej logice, a podobieństwo dotyczy raczej ogólnej idei centrum w dole tułowia niż tożsamości pojęć.