Tai chi

Tai chi (chiń. 太極拳 tàijíquán, „pięść Wielkiej Ostateczności”) to chińska wewnętrzna sztuka walki, dziś praktykowana jako powolna, medytacyjna forma ruchu służąca zdrowiu i równowadze. Łączy płynne, ciągłe sekwencje ruchów z pracą oddechu, rozluźnieniem i uważnością, dlatego bywa nazywana „medytacją w ruchu”. Tai chi wyrasta z tradycji chińskiej i wiąże się z jej pojęciami, takimi jak qi (energia życiowa) oraz równowaga przeciwieństw yin i yang.

Charakterystyka i forma

Podstawową jednostką praktyki jest forma, czyli ustalona, płynna sekwencja ruchów wykonywana powoli i w skupieniu, trwająca od kilku do kilkudziesięciu minut. Ćwiczy się przenoszenie ciężaru ciała, miękkość i ciągłość ruchu, wyprostowaną postawę oraz spokojny, uważny oddech. Choć współcześnie tai chi praktykuje się głównie dla zdrowia, zachowuje ono korzenie w sztuce walki, w której miękkość i ustępliwość mają przeważać nad twardą siłą. Ta sama sekwencja może więc być czytana zarówno jako ćwiczenie zdrowotne, jak i jako zapis technik samoobrony.

Style

Istnieje kilka głównych szkół tai chi, różniących się tempem, dynamiką i wyglądem ruchu:

• styl Chen – najstarszy udokumentowany styl rodowy, łączący ruchy powolne z nagłymi, dynamicznymi akcentami i niskimi pozycjami,
• styl Yang – najbardziej rozpowszechniony, powolny, miękki i przystępny, nastawiony na zdrowie i rozluźnienie,
• style Wu, Wu/Hao i Sun – mniejsze szkoły rodowe o własnej charakterystyce ruchu.

Odrębną pozycję ma tak zwana forma pekińska, uproszczony zestaw stworzony w połowie XX w. w celu upowszechnienia tai chi jako ćwiczenia zdrowotnego i sportowego.

Pochodzenie

Najlepiej udokumentowane korzenie tai chi prowadzą do XVII-wiecznej tradycji rodziny Chen z Chenjiagou w prowincji Henan, wiązanej z postacią Chen Wangtinga. Szersze pisemne użycie samej nazwy taijiquan jest dobrze uchwytne dopiero w późniejszej tradycji XIX i XX wieku. Źródła wiążą powstanie tai chi z taoistycznym mnichem Zhang Sanfengiem, choć dziś uważa się to raczej za legendę niż za fakt historyczny. W XIX w. Yang Luchan upowszechnił swoją wersję w Pekinie, a w XX w. tai chi coraz wyraźniej przesuwało się w stronę praktyki prozdrowotnej.

Związek z qi, yin i yang oraz qigongiem

Tai chi opiera się na pojęciach chińskiej tradycji ruchu i medycyny. Płynność i ciągłość ruchu mają sprzyjać swobodnemu krążeniu qi, a naprzemienność napięcia i rozluźnienia, ruchu i bezruchu odwołuje się do gry yin i yang. Blisko związany z tai chi jest qigong – szeroka grupa chińskich praktyk wykorzystujących ruch, postawę, oddech i skupienie uwagi. Obie tradycje mają wiele wspólnych elementów i współcześnie bywają praktykowane w podobnych celach zdrowotnych, jednak tai chi zachowuje odrębną historię i charakter sztuki walki.

Status naukowy

Tai chi należy do coraz częściej badanych praktyk ruchowo-medytacyjnych. Najmocniejsze dane dotyczą poprawy równowagi i zmniejszania ryzyka upadków u osób starszych. Przeglądy systematyczne i metaanalizy badań z randomizacją wskazują na poprawę wybranych parametrów równowagi i mniejszą częstość upadków. W innych obszarach, takich jak ciśnienie tętnicze, sen, stres, nastrój czy ból przewlekły, wyniki bywają obiecujące, lecz pewność dowodów zależy od konkretnego problemu i jakości badań.