Qi

Qi (chiń. 氣, pinyin qì, czytane „czi”, często zapisywane też jako chi) to jedno z centralnych pojęć chińskiej filozofii i tradycyjnej medycyny chińskiej, oznaczające energię życiową przenikającą cały wszechświat i podtrzymującą funkcjonowanie organizmu. Dosłownie słowo to znaczy „para”, „powietrze” lub „oddech”, a tłumaczy się je zwykle jako „energia życiowa” lub „siła witalna”. Qi bywa porównywane do indyjskiej prany, natomiast japońskie ki to odczytanie tego samego znaku i pojęcia po japońsku.

Znaczenie w medycynie chińskiej

W tradycyjnej medycynie chińskiej qi jest podstawą zdrowia: krąży po ciele, ogrzewa je, wprawia w ruch, chroni przed chorobą oraz napędza wszystkie procesy życiowe. Zdrowie wiąże się ze swobodnym i zrównoważonym przepływem qi, a dolegliwości tłumaczy się jego niedoborem, nadmiarem albo zablokowaniem. Qi rozpatruje się też w powiązaniu z parą przeciwieństw yin i yang, których równowaga warunkuje harmonię organizmu.

Rodzaje qi

Tradycyjna medycyna chińska nie traktuje qi jako jednorodnej substancji, lecz wyróżnia jego odmiany zależnie od pochodzenia, umiejscowienia i pełnionej funkcji. Do najczęściej wymienianych należą:

• qi pierwotne (yuan qi) – wrodzona energia odziedziczona po rodzicach, magazynowana w nerkach i uznawana za korzeń wszystkich pozostałych rodzajów qi,
• qi pokarmowe (gu qi) – energia wydobywana z jedzenia i picia przez śledzionę i żołądek, stanowiąca podstawę qi nabytego po urodzeniu,
• qi gromadzące (zong qi) – powstające w klatce piersiowej z połączenia qi pokarmowego i powietrza wdychanego przez płuca, wspiera oddychanie i pracę serca,
• qi prawdziwe (zhen qi) – w pełni przetworzona energia krążąca w meridianach, dzieląca się dalej na qi odżywcze i obronne,
• qi odżywcze (ying qi) – ściśle związane z krwią, odżywia narządy i tkanki, płynąc wraz z krwią w naczyniach i kanałach,
• qi obronne (wei qi) – energia bardziej yang, szybka i ruchliwa, krążąca przy powierzchni ciała (w skórze i mięśniach) i chroniąca organizm przed czynnikami chorobotwórczymi.

Oprócz tego mówi się o qi poszczególnych narządów (np. qi śledziony czy płuc), odpowiadającym za ich prawidłowe funkcjonowanie. Poszczególne odmiany qi przechodzą jedna w drugą: qi pierwotne pobudza przemianę qi pokarmowego i gromadzącego w qi prawdziwe, które dalej odżywia i chroni ciało.

Meridiany

Qi ma płynąć przez sieć kanałów energetycznych zwanych meridianami (lub południkami), łączących powierzchnię ciała z narządami wewnętrznymi. Tradycja wyróżnia 12 głównych meridianów przypisanych poszczególnym narządom oraz dodatkowe kanały. Zablokowanie przepływu w meridianie wiąże się w tym ujęciu z powstawaniem objawów, a celem terapii jest przywrócenie swobodnego krążenia qi.

Praktyki związane z qi

Do metod, które w tradycji chińskiej mają regulować przepływ qi, należą akupunktura i akupresura, ziołolecznictwo, dietetyka oraz ćwiczenia ruchowo-oddechowe, takie jak qigong i tai chi. Praktyki te dążą do usuwania blokad i wzmacniania energii życiowej. Współczesna medycyna akademicka nie opisuje qi jako mierzalnej energii fizycznej ani struktury anatomicznej – pojęcie to należy rozumieć przede wszystkim jako element tradycyjnego, filozoficzno-medycznego modelu opisu człowieka, używanego w medycynie chińskiej do interpretacji zdrowia.