Bańki

Bańki (terapia bańkami, stawianie baniek, ang. cupping, arab. hidżama, hijama – „ssanie”) to zabieg, w którym do skóry przykłada się szklane lub silikonowe kopułki wytwarzające podciśnienie, zasysające skórę wraz z tkankami podskórnymi. Metoda występuje w różnych tradycjach medycznych, najsilniej kojarzy się jednak z tradycyjną medycyną chińską oraz z medycyną świata arabskiego i perskiego. Charakterystycznym śladem po zabiegu są okrągłe przebarwienia, od czerwonych po sinofioletowe, które zwykle ustępują po kilku dniach.

Rodzaje i zastosowania

Wszystkie odmiany łączy ten sam mechanizm, czyli podciśnienie zasysające skórę, różnią się jednak techniką i typowym zastosowaniem. Podstawowy podział to bańki suche i mokre (nacinane).

W bańkach ogniowych płomień na krótko ogrzewa powietrze wewnątrz szklanego naczynia, a po przyłożeniu do ciała stygnące powietrze wytwarza podciśnienie zasysające skórę. Bańki bezogniowe (próżniowe) wykorzystują pompkę lub elastyczny materiał, dzięki czemu eliminują ryzyko oparzenia. Statyczne bańki suche stawia się najczęściej przy bólach mięśniowych i napięciu, zwłaszcza pleców i karku, a w tradycji ludowej sięgano po nie także przy przeziębieniach i kaszlu.

Bańka ruchoma, czyli masaż bańką, polega na przesuwaniu naczynia z zachowanym podciśnieniem po natłuszczonej skórze, dzięki czemu działa ono ssąco na kolejne partie ciała. Stosuje się ją głównie do rozluźniania mięśni i powięzi, a w gabinetach kosmetycznych bywa oferowana jako zabieg ujędrniający – na poprawę wyglądu skóry i cellulit.

W odmianie mokrej, znanej jako hidżama i popularnej w świecie arabskim, skórę przed zassaniem lub po nim płytko się nacina, by upuścić niewielką ilość krwi. Tradycyjnie wiązano ją z oczyszczaniem organizmu, choć takie tłumaczenie nie ma potwierdzenia naukowego.

Pojedynczy zabieg trwa zwykle od kilku lub kilkunastu minut do kilkudziesięciu (w przypadku masażu).

Tło historyczne

Praktyki wykorzystujące naczynia i podciśnienie mają długą historię, opisywano je m.in. w starożytnym Egipcie, Chinach i Grecji oraz w medycynie arabskiej i perskiej, ale bańki były też obecne w europejskiej medycynie ludowej i praktyce domowej. W tradycyjnej medycynie chińskiej działanie cuppingu tłumaczy się udrażnianiem przepływu qi i krwi oraz usuwaniem zastoju i czynników chorobotwórczych z ciała. Tradycja perska i arabska wiązała hidżamę z teorią humoralną oraz oczyszczaniem organizmu. Współcześnie bańki spopularyzowali sportowcy, w tym pływacy widoczni z okrągłymi śladami podczas igrzysk olimpijskich w 2016 r.

Co mówią badania

Mechanizm działania baniek nie jest dobrze poznany. Wśród rozważanych hipotez wymienia się: miejscowe zwiększenie ukrwienia, wpływ na tkankę łączną i powięź, pobudzenie receptorów skóry, modulację odczuwania bólu. Najwięcej badań dotyczy bólu, zwłaszcza dolnej części pleców i karku. Mapy dowodów oraz przeglądy systematyczne wskazują, że terapia bańkami może przynosić krótkotrwałą ulgę w bólu.

Przegląd badań

• H. Cao, X. Li, J. Liu, An Updated Review of the Efficacy of Cupping Therapy, PLoS One, 2012. link
• T.Y. Choi, L. Ang, B. Ku, J.H. Jun, M.S. Lee, Evidence Map of Cupping Therapy, Journal of Clinical Medicine, 2021. link
• S. Kim i wsp., Is cupping therapy effective in patients with neck pain? A systematic review and meta-analysis, BMJ Open, 2018. link
• T.S. Aboushanab, S. AlSanad, Cupping Therapy: An Overview from a Modern Medicine Perspective, Journal of Acupuncture and Meridian Studies, 2018. link