Akupunktura

Akupunktura (z łac. acus – „igła” i punctura – „nakłucie”) to metoda lecznicza wywodząca się z tradycyjnej medycyny chińskiej, polegająca na nakłuwaniu cienkimi igłami określonych punktów na ciele. Ma wpływać na przepływ energii życiowej qi i przywracać równowagę organizmu. Współcześnie stosuje się ją głównie jako metodę uzupełniającą, zwłaszcza w leczeniu wybranych zespołów bólowych.

Założenia

Akupunktura opiera się na teorii tradycyjnej medycyny chińskiej, według której przez ciało biegnie sieć kanałów zwanych meridianami, a wzdłuż nich krąży qi. Na meridianach rozmieszczone są punkty powiązane z poszczególnymi narządami i funkcjami, a nakłuwanie ich ma usuwać blokady oraz wyrównywać przepływ energii i równowagę przeciwieństw yin i yang.

Historia

Zorganizowany system akupunktury opisuje klasyczny tekst Huangdi Neijing (Kanon medycyny Żółtego Cesarza), datowany zwykle na ostatnie stulecia przed naszą erą. Tradycja chińska wiąże początki technik nakłuwania i uciskania z dawnymi narzędziami z kamienia, kości lub bambusa, choć ich dokładne zastosowanie pozostaje przedmiotem interpretacji historyków. Wiadomo, że wraz z rozwojem metalurgii zaczęto używać igieł metalowych. W XX w. akupunktura rozpowszechniła się poza Azją i stała się jedną z najpopularniejszych metod medycyny komplementarnej na świecie.

Przebieg i odmiany

Podczas zabiegu w skórę i tkanki podskórne wprowadza się cienkie, jednorazowe igły ze stali nierdzewnej, pozostawiając je zwykle na kilkanaście do kilkudziesięciu minut. Nakłuciu może towarzyszyć charakterystyczne uczucie „rozchodzenia się” lub ciężkości (de qi). Z klasycznej akupunktury rozwinęło się kilka odmian:

• elektroakupunktura – do igieł podłącza się słaby prąd o niskiej częstotliwości,
• aurikuloterapia – nakłuwanie punktów na małżowinie usznej,
• akupunktura medyczna oraz igłowanie suche – techniki używane m.in. w leczeniu bólu i fizjoterapii – igłowanie suche bywa porównywane z akupunkturą, ale opiera się na innym modelu wyjaśniania, np. punktach spustowych.

Bezigłowym odpowiednikiem, opartym na tych samych punktach, jest akupresura. Ciepłem zamiast igieł, również na tych samych punktach, działa moksoterapia – technika równoległa, tradycyjnie łączona z akupunkturą.

Zastosowania i status badań

Najlepiej zbadanym zastosowaniem akupunktury jest leczenie bólu (m.in. krzyża, karku, kolana) w przebiegu choroby zwyrodnieniowej, a także ograniczanie epizodów migrenowych i ulga przy napięciowych bólach głowy. Część przeglądów systematycznych (m.in. Cochrane) wskazuje na korzyści w wybranych sytuacjach bólowych (np. przy fibromialgii), choć siła dowodów i wielkość efektu zależą od wskazania. Akupunkturę stosuje się również przy nudnościach i wymiotach, zwłaszcza związanych z leczeniem onkologicznym lub okresem okołooperacyjnym, oraz w wielu innych dolegliwościach, gdzie dowody są słabsze. Mechanizm ewentualnego działania nie jest jasny i niekoniecznie pokrywa się z tradycyjnym wyjaśnieniem przez przepływ qi – rozważa się m.in. pobudzanie układu nerwowego i uwalnianie endorfin.