San jiao

San jiao (chiń. 三焦, sānjiāo – „potrójny ogrzewacz”) to w tradycyjnej medycynie chińskiej jeden z sześciu narządów pustych (fǔ), wyjątkowy o tyle, że w klasyku Nanjing („Klasyk trudnych zagadnień”, zwłaszcza 38. zagadnienie) opisano go jako narząd „mający nazwę, lecz niemający formy”. Nie odpowiada więc żadnemu pojedynczemu narządowi anatomii, a oznacza raczej funkcję: drogę, którą przez całe ciało przepływają qi oraz płyny. W relacjach między narządami tworzy parę z osierdziem, oba łączy się w TCM z ogniem ministerialnym. W układzie 12 meridianów ma własny kanał, wykorzystywany w akupunkturze.

Trzy ogrzewacze

Nazwa wskazuje trzy obszary tułowia, których pracę sānjiāo ma spinać w całość. W typowym podziale górny ogrzewacz leży powyżej przepony i obejmuje serce oraz płuca, odpowiadając za oddychanie i rozprowadzanie qi, stąd porównanie do mgły. Środkowy ogrzewacz mieści się między przeponą a pępkiem, ze śledzioną i żołądkiem, gdzie zachodzi trawienie, a jego działanie porównuje się do kotła, w którym pokarm jest rozkładany i przekształcany. Dolny ogrzewacz leży poniżej pępka, z nerkami, pęcherzem i jelitami, i odpowiada za oddzielanie tego, co czyste, od tego, co zbędne, oraz za wydalanie – stąd obraz kanału odpływowego. Przypisanie poszczególnych narządów bywa przy tym różne w różnych źródłach. W ujęciu tradycyjnym sānjiāo zapewnia swobodny przepływ qi i płynów między tymi obszarami, łącząc przypisywane im funkcje. Bywa też opisywany jako droga rozprowadzania qi źródłowej (yuánqì), wiązanej w TCM z nerkami i bramą życia (mingmen).