Joga nidra

Joga nidra (sanskr. योग निद्रा, yoga nidrā – „jogiczny sen”, „joga snu”) to prowadzona praktyka głębokiego, świadomego relaksu, wykonywana zwykle w pozycji leżącej. Ciało odpoczywa, a umysł pozostaje czujny. Praktykujący, prowadzony głosem, stopniowo zbliża się do stanu z pogranicza jawy i snu, zachowując przy tym świadomość. Nazwa „sen” odnosi się do głębokości odprężenia, a nie do faktycznego zaśnięcia.

Joga nidra łączy elementy jogi, medytacji i praktyk regeneracyjnych. Jej różne współczesne odmiany mogą różnić się językiem, kolejnością etapów i akcentami praktyki.

Na czym polega

Praktykę wykonuje się, leżąc wygodnie na plecach, w pozycji odpoczynku (śavasana), nieruchomo i z całkowicie rozluźnionym ciałem. Przez sesję prowadzi głos nauczyciela lub nagranie, a zadaniem praktykującego jest jedynie podążać za instrukcjami i pozostawać obecnym. Czas trwania to zwykle kilkadziesiąt minut.

Przebieg

W popularnym protokole Swamiego Satyanandy Saraswatiego praktyka ma dość ustaloną strukturę, prowadzącą przez kolejne etapy:

• wyciszenie i ułożenie ciała oraz uspokojenie oddechu,
• sankalpa, czyli krótka intencja lub postanowienie, formułowane prosto i pozytywnie,
• rotacja świadomości, czyli systematyczne przesuwanie uwagi przez kolejne części ciała,
• świadomość oddechu, zwykle przez spokojne liczenie lub obserwację,
• praca z przeciwieństwami doznań i uczuć, na przykład ciężarem i lekkością albo ciepłem i chłodem,
• wizualizacje obrazów,
• powrót do sankalpy i łagodne zakończenie praktyki.

Centralnym elementem jest rotacja świadomości, bliska technice skanowania ciała, oraz sankalpa, traktowana jako sposób kierowania intencji ku głębszym warstwom umysłu.

Pochodzenie

Współczesną jogę nidrę usystematyzował w latach 60. XX wieku Swami Satyananda Saraswati, założyciel Bihar School of Yoga. Wiązał tę praktykę z technikami tantrycznymi, zwłaszcza z nyasa, czyli rytualnym kierowaniem świadomości do kolejnych części ciała, oraz z jogicznym pojęciem pratyahary, czyli wycofania zmysłów. Historycznie bezpieczniej mówić tu jednak o inspiracjach i analogiach niż o nieprzerwanej linii przekazu jednej dawnej techniki.

Na Zachodzie powstały adaptacje świeckie i kliniczne. Najbardziej znaną jest iRest (Integrative Restoration) opracowana przez Richarda Millera, stosowana między innymi w pracy ze stresem, bezsennością i zespołem stresu pourazowego, w tym u weteranów wojennych.

Status naukowy

Joga nidra jest coraz częściej badana. Badania są obiecujące, lecz wciąż zróżnicowane pod względem stosowanych protokołów i jakości metodologicznej. Przeglądy wskazują na możliwe korzyści w obszarze stresu, lęku, nastroju i snu, jednak potrzebne są większe, lepiej zaprojektowane badania, które pozwolą określić siłę i trwałość tych efektów.