Przebodźcowanie

Przebodźcowanie to potoczne określenie doświadczenia, w którym ilość lub intensywność docierających bodźców przekracza chwilową możliwość radzenia sobie z nimi. Przyjmuje formę przeciążenia sensorycznego, związanego z hałasem, światłem lub tłumem, albo przeciążenia informacyjnego, wywołanego nadmiarem wiadomości, decyzji i cyfrowych przerw. Przy przebodźcowaniu mogą pojawić się: rozdrażnienie, zmęczenie, napięcie i trudność ze skupieniem. Nie jest to odrębna jednostka chorobowa.

Skąd się bierze

Uwaga ma ograniczoną pojemność, a filtrowanie wielu konkurujących bodźców wymaga wysiłku. Gdy jest ich zbyt dużo, trudniej wybrać to, co w danej chwili istotne. Ważnym współczesnym źródłem przeciążenia jest środowisko cyfrowe: powiadomienia, częste przełączanie między zadaniami oraz ciągły napływ nowych treści. Badania nad przeciążeniem informacyjnym mówią o większym napięciu, gorszym samopoczuciu i trudnościach z uwagą. W badaniu Stotharta i współautorek samo otrzymanie powiadomienia o połączeniu lub wiadomości pogarszało wykonanie zadania wymagającego uwagi, nawet gdy uczestnicy nie sięgali po telefon. Osobnym źródłem obciążenia sensorycznego bywają hałas, tłum, pośpiech, otwarte przestrzenie biurowe i brak chwil ciszy.

Indywidualna wrażliwość

Każdy może doświadczyć przeciążenia, ale jego próg zależy od osoby, sytuacji i aktualnego samopoczucia. Wrażliwość na bodźce bywa większa przy zmęczeniu, stresie i lęku, a wrażliwość na światło i dźwięk może się również nasilać podczas migreny. Niektóre osoby opisują siebie jako wysoko wrażliwe. W psychologii bada się pokrewne pojęcie wrażliwości przetwarzania sensorycznego, rozumiane jako cecha występująca w różnym nasileniu, a nie zaburzenie. Różnice w przetwarzaniu bodźców często występują u osób autystycznych, a część osób z ADHD również opisuje większą podatność na rozproszenie i trudność wybierania ważnych bodźców z otoczenia. Doświadczenia te są bardzo indywidualne i nie dotyczą każdej osoby. Warto traktować własny próg z życzliwością, zamiast się z nim ścigać.

Co pomaga

Najwięcej daje zmniejszanie dopływu bodźców, zanim dojdzie do przeciążenia. W warstwie cyfrowej pomaga ograniczanie powiadomień, robienie jednej rzeczy naraz, wyznaczanie pór bez ekranu oraz krótkie przerwy od urządzeń. W chwili przeciążenia można ograniczyć światło, dźwięk i rozmowy, odłożyć ekran, użyć słuchawek wyciszających albo przejść do spokojniejszego miejsca. Pomaga także uprzedzanie otoczenia, że potrzebujemy kilku minut bez rozmowy i nowych informacji. Ulgę może przynieść skierowanie uwagi na ciało i najbliższe otoczenie: kilka swobodnych oddechów (praktyki oddechowe), kontakt z podłożem i tym, co wokół (uziemienie), spokojny ruch albo wyjście na zewnątrz i kontakt z naturą, na przykład kąpiel leśna (shinrin-yoku) – wszystko to pomaga odzyskać poczucie przestrzeni i zmniejszyć napięcie. Warto szukać wczesnych sygnałów przeciążenia w ciele, np. napięcia czy rozdrażnienia, ponieważ wtedy najłatwiej zareagować. Opanowaniu sytuacji sprzyjają również regularny rytm dnia, sen i odpoczynek, ponieważ zmęczenie może obniżać próg tolerancji bodźców.