Bruksizm i zaciskanie zębów

Bruksizm to powtarzalna aktywność mięśni żucia, występująca podczas snu albo na jawie, a zaciskanie jest jedną z jego form. Może obejmować zaciskanie lub zgrzytanie zębami, a także napinanie albo utrzymywanie żuchwy w określonej pozycji. Aktywność na jawie nie zawsze jest całkowicie nieświadoma. Wyróżnia się bruksizm senny, będący aktywnością związaną ze snem, oraz bruksizm na jawie, który częściej przyjmuje postać samego zaciskania i u części osób nasila się w okresach stresu, napięcia lub intensywnego skupienia.

Skąd się bierze bruksizm

Międzynarodowy konsensus opisuje bruksizm jako aktywność mięśni żucia, a nie chorobę samą w sobie. U osób zdrowych nie musi wymagać leczenia, ale gdy jest nasilony, bywa źródłem dolegliwości. Stres, lęk i silne skupienie mogą sprzyjać zaciskaniu na jawie, choć zależności te nie wyjaśniają każdego przypadku. Epizody bruksizmu sennego często pojawiają się w pobliżu krótkich wybudzeń. Bruksizm może też współwystępować z obturacyjnym bezdechem sennym, ale charakter tej zależności nie jest w pełni poznany. Głośne chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu i znaczna senność w ciągu dnia wymagają konsultacji dotyczącej snu. Z bruksizmem bywają związane także palenie, większe spożycie alkoholu i kofeiny oraz niektóre leki, m.in. część leków przeciwdepresyjnych.

Objawy bruksizmu

Możliwe oznaki obejmują starcie lub pękanie zębów, nadwrażliwość, poranny dyskomfort żuchwy oraz bóle w okolicy skroni. Podobne zmiany mogą mieć również inne przyczyny, dlatego ocenia je stomatolog. Ból żuchwy może współwystępować z bólem karku i głowy oraz dolegliwościami stawu skroniowo-żuchwowego. Zaciskanie na jawie często pozostaje niezauważone, dopóki nie pojawią się dolegliwości. U części osób bruksizm nie powoduje żadnych zauważalnych objawów.

Co może pomóc

Przy zaciskaniu na jawie pomaga przypominanie sobie o swobodnym ułożeniu żuchwy, w którym zęby pozostają lekko rozsunięte, język spoczywa bez napięcia, a wargi mogą delikatnie się stykać. Drobne przypomnienia w ciągu dnia ułatwiają wyłapywanie momentów zaciskania. Jeśli zaciskanie nasila się w stresie, pomocne mogą być praktyki wyciszające, spokojny oddech oraz przerwy podczas intensywnego skupienia. Warto też zadbać o sen i obserwować, czy zaciskaniu lub pogorszeniu snu sprzyjają kofeina i alkohol.

Łagodny automasaż lub ciepły okład mogą przynosić chwilowe rozluźnienie obolałych mięśni. Masaż nie powinien wywoływać bólu ani być wykonywany mocno na bolesnym lub obrzękniętym stawie. Pomocne bywają: joga twarzy, terapia punktów spustowych, rozluźnianie mięśniowo-powięziowe i akupresura. Wymienione techniki mogą wspierać odczuwanie rozluźnienia, ale nie są ustalonym leczeniem bruksizmu. Masaż kobido bywa odbierany jako rozluźniający mięśnie twarzy i choć nie jest typową metodą leczenia bruksizmu, również może pomóc.

Rola dentysty i kiedy się zgłosić

Podstawą opieki przy bruksizmie jest stomatolog. Indywidualnie dopasowana szyna może chronić zęby i uzupełnienia protetyczne przed skutkami zaciskania i zgrzytania. Nie leczy ona przyczyny, a jej wpływ na samą liczbę epizodów bruksizmu pozostaje niepewny. Gotowe nakładki kupowane bez oceny stomatologicznej mogą być źle dopasowane, dlatego wybór szyny warto skonsultować ze stomatologiem. W zależności od objawów potrzebna bywa także konsultacja fizjoterapeuty zajmującego się stawem skroniowo-żuchwowym lub lekarza medycyny snu. Szybkiej konsultacji wymagają nagłe zablokowanie żuchwy, wyraźne ograniczenie otwierania ust, obrzęk, uraz, złamany ząb lub silny, narastający ból. Opisane praktyki mogą wspierać rozluźnienie i obniżać napięcie, lecz nie zastępują opieki stomatologicznej ani leczenia.