Mindfulness (uważność)

Mindfulness (po polsku najczęściej: uważność, od palijskiego sati, tłumaczonego także jako „pamiętanie” lub „przytomność”) to świadome i nieoceniające kierowanie uwagi na bieżące doświadczenie. Termin może oznaczać zarówno jakość umysłu – zdolność do bycia obecnym – jak i rodzinę praktyk rozwijających tę postawę.

Czym jest uważność

Uważność obejmuje kontakt z oddechem, doznaniami ciała, dźwiękami, emocjami i myślami. Towarzyszy jej otwartość na to, co się pojawia, bez natychmiastowego oceniania, poprawiania czy odpychania doświadczenia.

Praktyka może przyjmować formę ustrukturyzowaną – wydzielony czas na medytację – albo być wpleciona w codzienne czynności, takie jak jedzenie, chodzenie czy mycie naczyń.

Pochodzenie

Pojęcie uważności wyrasta z tradycji buddyjskiej, w której sati wiąże się z praktykami wglądu i obserwacji umysłu. Współczesny, świecki nurt mindfulness ukształtował się na Zachodzie w drugiej połowie XX wieku.

W 1979 roku Jon Kabat-Zinn opracował na Uniwersytecie Massachusetts program redukcji stresu oparty na uważności (MBSR, Mindfulness-Based Stress Reduction). Jego adaptacja praktyk medytacyjnych do kontekstu medycznego i psychologicznego otworzyła drogę kolejnym podejściom, między innymi terapii poznawczej opartej na uważności (MBCT), stosowanej w zapobieganiu nawrotom depresji.

Praktyka

Do najczęstszych praktyk należą medytacja skupiona na oddechu, skanowanie ciała (body scan), uważny ruch oraz obserwacja myśli i emocji. Uwaga osadza się na wybranym obiekcie, a gdy odpływa ku myślom, praktykujący zauważa to i łagodnie do niego wraca. Ten wielokrotnie powtarzany powrót stanowi sedno treningu.

Praktyki uważnościowe obejmują zarówno skupienie na jednym obiekcie, jak i szersze obserwowanie doznań, myśli oraz emocji. Często łączą się z jakościami takimi jak ciekawość, cierpliwość i łagodność wobec siebie.

Zastosowanie i korzyści

Mindfulness jest jedną z najczęściej badanych praktyk medytacyjnych. Przeglądy systematyczne i metaanalizy wskazują, że programy oparte na uważności mogą wspierać osoby doświadczające lęku, stresu i obniżonego nastroju. Część danych sugeruje także korzyści dla snu i radzenia sobie z bólem przewlekłym. Uważność jest przede wszystkim praktyką wspierającą dobrostan oraz regulację uwagi i emocji.