Tonglen

Tonglen (tyb. gtong len – „dawanie i branie”, „wysyłanie i przyjmowanie”) to tybetańska buddyjska praktyka medytacyjna rozwijająca współczucie, w której na wdechu świadomie przyjmuje się cierpienie, własne lub innych istot, a na wydechu posyła ulgę, ciepło i życzliwość. Odwraca ona zwykły odruch unikania tego, co trudne, oraz przywiązywania się do tego, co przyjemne, ćwicząc gotowość, by pozostawać blisko cierpienia zamiast od niego uciekać. Należy do praktyk treningu umysłu (lodżong) i bywa traktowana jako jedna z głównych metod kształtowania współczucia w buddyzmie tybetańskim.

Technika

Tonglen prowadzi się zwykle w siadzie, w rytmie oddechu. Na wdechu wyobraża się, że przyjmuje się cierpienie, często pod postacią czegoś gorącego, ciężkiego lub ciemnego, a na wydechu wysyła ulgę, chłód, przestrzeń i życzliwość, wyobrażane jako światło lub świeżość. Pema Chödrön opisuje praktykę w czterech krokach: krótkiej chwili otwartości i ciszy, pracy z odczuciem (gorące i ciemne na wdechu, chłodne i jasne na wydechu), skupieniu na konkretnej bolesnej sytuacji, a następnie rozszerzeniu współczucia na wszystkich, którzy przeżywają to samo. Praktykę rozwija się stopniowo. Zależnie od przekazu można zacząć od własnego cierpienia albo od konkretnej osoby, której łatwo współczuć, a następnie rozszerzać ją na innych, także na osoby trudne, i ostatecznie na wszystkie istoty. Znana jest też forma „tonglen w działaniu”, czyli krótka praktyka podejmowana w chwili, gdy sami albo inni doświadczamy bólu w codziennych sytuacjach.

Pochodzenie

Tonglen należy do tradycji lodżongu, czyli treningu umysłu, której nauki dotarły do Tybetu w XI wieku za sprawą indyjskiego mistrza Atiśi, a następnie były rozwijane przez tybetańskich nauczycieli, zwłaszcza w szkole kadampa. Gesze Czekawa Jesze Dordże (1101–1175) uporządkował je w tekście Siedem punktów treningu umysłu, obejmującym pięćdziesiąt dziewięć haseł treningu umysłu, w którym tonglen stał się podstawową metodą rozwijania współczucia i tak zwanej bodhicitty względnej. Na Zachodzie praktykę spopularyzowali nauczyciele tybetańscy, zwłaszcza Czogjam Trungpa oraz jego uczennica Pema Chödrön.

Różnica wobec metty

Tonglen bywa mylony z medytacją życzliwości (metta), jest jednak odrębną praktyką o innym rodowodzie. Metta polega przede wszystkim na systematycznym rozwijaniu życzliwości przez kierowanie dobrych życzeń ku sobie i innym. Tonglen wykorzystuje natomiast wyobrażeniową wymianę, czyli przyjmowanie cierpienia i wysyłanie ulgi, i jest silniej związany ze współczuciem (karuna) oraz treningiem bodhicitty w buddyzmie mahajany. Dla części osób bywa przez to bardziej wymagający emocjonalnie, dlatego często zaleca się poprzedzić go ugruntowaniem w życzliwości i samowspółczuciu.

Co mówią badania

Bezpośrednich badań nad samym tonglenem jest niewiele, a większość wniosków pochodzi z szerszej literatury o medytacji współczucia i życzliwości. Wskazuje ona na możliwy wzrost współczucia, samowspółczucia i pozytywnego afektu, choć jakość dowodów bywa ograniczona. Krytyczna metaanaliza efektów prospołecznych medytacji zwróciła uwagę, że wzrost współczucia pojawiał się głównie wtedy, gdy nauczyciel danej praktyki był współautorem publikacji oraz gdy porównywano ją z bierną, a nie aktywną grupą kontrolną, co nakazuje ostrożność w mocnych twierdzeniach. Tradycyjny, duchowy sens tonglenu, związany z rozwijaniem bodhicitty, czyli umysłu współczującego, pozostaje poza zakresem nauk przyrodniczych.