MBCT

MBCT (ang. Mindfulness-Based Cognitive Therapy, „terapia poznawcza oparta na uważności”) to ustrukturyzowany, ośmiotygodniowy program grupowy, który łączy trening uważności z metodami terapii poznawczo-behawioralnej. Powstał przede wszystkim po to, by zapobiegać nawrotom depresji u osób o podwyższonym ryzyku nawrotu, będących obecnie w remisji. W odróżnieniu od ogólnych praktyk relaksacyjnych jest interwencją kliniczną, prowadzoną przez przeszkolonych terapeutów i osadzoną w psychologicznym rozumieniu depresji.

Geneza

Program opracowali na przełomie lat 90. i dwutysięcznych Zindel Segal, Mark Williams i John Teasdale, opisując go w podręczniku „Terapia poznawcza depresji oparta na uważności”. Za szkielet posłużył im MBSR Jona Kabata-Zinna, do którego dołączyli elementy terapii poznawczej. Punktem wyjścia była obserwacja, że u osób z nawracającą depresją obniżony nastrój łatwo uruchamia dawne wzorce negatywnego myślenia, co sprzyja kolejnemu nawrotowi.

Przebieg

MBCT prowadzi się zwykle jako osiem cotygodniowych spotkań grupowych trwających około dwóch godzin, uzupełnionych dniem praktyki oraz codziennymi ćwiczeniami w domu, trwającymi ok. 45 minut. Część uważnościowa obejmuje skanowanie ciała, medytację oddechu i doznań oraz łagodny ruch, a część poznawcza psychoedukację o mechanizmach depresji, rozpoznawanie automatycznych myśli i opracowanie osobistego planu zapobiegania nawrotom. Celem nie jest usuwanie myśli ani „naprawianie” nastroju, lecz inne odnoszenie się do tego, co pojawia się w umyśle.

Jak ma działać

Kluczowym pojęciem jest decentracja, czyli umiejętność dostrzegania myśli i emocji jako przemijających zdarzeń umysłowych, a nie faktów czy poleceń. Dzięki niej osoba podatna na nawroty może zauważyć początki ruminacji i obniżonego nastroju, zanim rozwiną się one w pełny epizod, i ograniczyć automatyczne podążanie za samokrytycznym tokiem myślenia. Uważność służy tu więc nie tyle wyciszeniu, ile wczesnemu rozpoznawaniu i odpuszczaniu nawykowych reakcji.

Co mówią badania

MBCT jest jedną z lepiej przebadanych interwencji opartych na uważności, szczególnie w profilaktyce nawrotów depresji. W metaanalizie sześciu badań z randomizacją (Piet i Hougaard, 2011) ryzyko nawrotu było względnie niższe o ok. 1/3 w porównaniu ze zwykłą opieką – najwyraźniej u osób z trzema lub więcej wcześniejszymi epizodami. Kolejne przeglądy i metaanalizy potwierdziły ten efekt. MBCT opracowano przede wszystkim dla osób w remisji, jako metodę zapobiegania nawrotom. Obecnie program bywa stosowany również podczas aktualnego epizodu depresji, po kwalifikacji i z odpowiednim wsparciem klinicznym, choć jego najlepiej udokumentowanym zastosowaniem pozostaje profilaktyka nawrotów. U osób z mniejszą liczbą wcześniejszych nawrotów korzyść bywa mniej wyraźna. Obecnie prowadzone są też badania zastosowania MBCT w lęku i chorobach somatycznych.