Nadi

Nadi (sanskr. नाडी, nāḍī – „rura”, „przewód”, „kanał”, też „strumień”) to w tradycjach jogi i tantry, a także w niektórych ujęciach ajurwedy, subtelne kanały, którymi w ciele ma płynąć prana, energia życiowa. Tworzą gęstą sieć przenikającą całe ciało subtelne i zbiegają się w ośrodkach zwanych czakrami. Tradycja wymienia ich ogromną liczbę, najczęściej 72 000, spośród których trzy uchodzą za najważniejsze. Nadi są bliskie pojęciowo chińskim meridianom, którymi krąży qi, choć obie tradycje rozwinęły się niezależnie.

Sieć kanałów

Według klasycznych tekstów jogi cała sieć nadi wyrasta ze wspólnego ośrodka, zwanego kanda, lokalizowanego zwykle w dolnej części tułowia, w okolicy podstawy ciała lub pępka, zależnie od tekstu. Stamtąd kanały rozchodzą się po całym ciele, rozprowadzając pranę. Zdecydowana większość z nich to drobne odgałęzienia, a kluczowe znaczenie w praktyce przypisuje się trzem głównym.

Trzy główne kanały

Trzy najważniejsze nadi biegną wzdłuż osi ciała i porządkują przepływ prany.

• Ida – symbolicznie opisywana jako biegnąca po lewej stronie, od podstawy kręgosłupa do lewego nozdrza, wiązana z energią księżycową, chłodem, spokojem i biernym, „chłonnym” aspektem umysłu.
• Pingala – symbolicznie opisywana jako biegnąca po prawej stronie, do prawego nozdrza, wiązana z energią słoneczną, ciepłem, aktywnością i pobudzeniem.
• Sushumna – kanał środkowy biegnący wzdłuż kręgosłupa, od podstawy po szczyt głowy, uznawany za najważniejszy. To na nim nawleczone są czakry i to nim, w ujęciu tantrycznym, ma wznosić się przebudzona energia kundalini.

Ida i pingala oplatają sushumnę, krzyżując się w okolicach kolejnych czakr, co tradycja przedstawia jako obraz dwóch węży wokół centralnej osi. Równowagę między nimi, między biegunem księżycowym a słonecznym, uważa się za warunek tego, by prana mogła swobodnie wejść w sushumnę.

Oczyszczanie nadi i oddech

W jodze dużą wagę przywiązuje się do utrzymania drożności kanałów. Praktyki oddechowe, zwłaszcza pranajama, mają oczyszczać i równoważyć nadi, czego sztandarowym przykładem jest nadi shodhana, czyli oczyszczanie kanałów, często praktykowane jako oddychanie naprzemienne nozdrzami, z którym blisko spokrewniona jest technika anuloma-viloma. Celem tych technik jest wyrównanie pracy idy i pingali oraz otwarcie sushumny, tak by energia płynęła bez przeszkód. W hatha jodze oczyszczone i zrównoważone nadi traktuje się jako warunek głębszej praktyki medytacyjnej.

Związek z czakrami i kundalini

Nadi, czakry i kundalini tworzą razem spójny model ciała subtelnego. Czakry leżą tam, gdzie zbiegają się kanały, sushumna jest osią łączącą je wszystkie, a kundalini, wyobrażana jako uśpiona energia u podstawy kręgosłupa, ma wznosić się właśnie sushumną, kolejno pobudzając czakry. Z tego powodu praca z nadi, czakrami i oddechem bywa w jodze tantrycznej i kundalini ściśle ze sobą powiązana.

Pochodzenie

Pojęcie nadi pojawia się już w niektórych upaniszadach, a rozbudowany opis kanałów i pracy z nimi przynoszą klasyczne teksty hatha jogi i tantry, m.in. Hatha-joga-pradipika, Goraksza-śataka oraz Śiwa-samhita. W tych tradycjach utrwaliły się motywy ogromnej liczby kanałów, trzech głównych nadi oraz oczyszczania ich przez praktykę oddechu.

Status

Nadi należą do tradycyjnego, duchowego modelu ciała i nie są strukturami anatomicznymi. Nie odpowiadają nerwom ani naczyniom krwionośnym, a ich istnienie nie zostało potwierdzone w naukach przyrodniczych. Popularne dziś utożsamienia, np. idy i pingali ze współczulnym układem nerwowym albo nozdrzy z półkulami mózgu, są nowoczesnymi analogiami, a nie ustaleniami nauki. Praca z nadi nie jest metodą leczniczą i nie zastępuje diagnostyki ani leczenia medycznego.