Kundalini

Kundalini (sanskr. कुण्डलिनी, kuṇḍalinī – „zwinięta”, od kuṇḍala – „zwój”, „pierścień”) to w tradycjach jogi i tantry uśpiona energia duchowa, czyli szczególna moc utożsamiana z boską, żeńską energią Śakti, wyobrażana jako wąż zwinięty u podstawy kręgosłupa, w czakrze muladhara. Uznaje się ją za drzemiący w człowieku potencjał duchowy, który praktyki jogiczne starają się przebudzić i poprowadzić w górę ciała subtelnego.

Klasyczny obraz przedstawia kundalini jako węża śpiącego w trzech i pół zwojach, zwiniętego u nasady kręgosłupa. Wąż symbolizuje skupioną, pierwotną siłę życiową, obecną w każdym jako możliwość, lecz zwykle pozostającą w uśpieniu.

Kundalini a ciało subtelne

Kundalini jest częścią szerszego modelu ciała subtelnego, na który składają się: kanały (nadi), ośrodki energetyczne (czakry) oraz krążąca nimi prana. Według tej tradycji, dopóki kundalini pozostaje uśpiona, prana płynie głównie bocznymi kanałami ida i pingala, a kanał środkowy, sushumna, pozostaje niedostępny lub nieaktywny. Przebudzona kundalini ma wejść właśnie w sushumnę i wznosić się nią od muladhary ku szczytowi głowy przez kolejne czakry.

Przebudzenie

Celem praktyk związanych z kundalini jest jej przebudzenie i poprowadzenie kanałem sushumna aż do najwyższego ośrodka, sahasrary. Osiągnięcie szczytu opisuje się jako zjednoczenie Śakti z Śiwą oraz stan głębokiej integracji świadomości, w terminologii jogiczno-tantrycznej wiązany z samadhi i wyzwoleniem. Do metod, które mają sprzyjać temu procesowi, należą hatha joga, praca z oddechem (pranajama), zwory (bandhy), mantrowanie i medytacja, a w niektórych nurtach także przekaz energii od nauczyciela (śaktipat).

Tradycje i recepcja

Pojęcie kundalini wywodzi się z tantry i tradycji śaktyjskiej, a jego opis rozwijają teksty hatha jogi i tantry, m.in. Hatha-joga-pradipika, Śiwa-samhita oraz Szatćakra-nirupana. Na Zachodzie pojęcie kundalini zostało spopularyzowane dzięki przekładowi Szatćakra-nirupany autorstwa Johna Woodroffe’a (Arthura Avalona) w książce The Serpent Power (1919). W 1932 roku psychologią kundalini zajął się Carl Gustav Jung w cyklu wykładów, odczytując ją jako symboliczny model rozwoju wewnętrznego. W 1968 roku Yogi Bhajan zaczął nauczać w Ameryce Północnej zasad z własnej szkoły, znanej jako Kundalini Yoga as taught by Yogi Bhajan. Odegrała ona dużą rolę w popularyzacji praktyk kundalini na Zachodzie, a później stała się przedmiotem sporów dotyczących zarówno jej historii, jak i osoby założyciela..