Joga kundalini

Joga kundalini (także kundalini joga, od sanskryckiego kuṇḍalinī – „zwinięta”) to styl praktyki łączący dynamiczny ruch, techniki oddechowe, mantry, mudry i medytację, zwykle układane w zestawy zwane krijami. Jej język i cele odwołują się do kundalini – tradycyjnego pojęcia energii duchowej związanego z tantrą i hatha jogą. W zachodnim obiegu nazwa jest szczególnie związana ze szkołą rozpowszechnioną w XX w. przez Yogiego Bhajana.

Pochodzenie i historia

Tradycja przebudzania kundalini rozwijała się w średniowiecznej tantrze, laja-jodze oraz tekstach hatha jogi. System Yogiego Bhajana, funkcjonujący jako odrębna szkoła jogi kundalini, zaczął być nauczany w Ameryce Północnej dopiero od końca lat 60. XX w., kiedy to Bhajan założył organizację 3HO, czyli Healthy, Happy, Holy Organization.

Historyk religii Philip Deslippe wykazał, że Bhajan połączył ćwiczenia fizyczne Swamiego Dhirendry Brahmachariego z mantrami i postacią Baby Virsy Singha. Opowieść o tajnej, starożytnej linii przekazu od mistrza Sant Hazara Singha rozwinął dopiero na przełomie lat 1970 i 1971. Zapewnienia o tysiącach lat nieprzerwanej tradycji tej konkretnej szkoły warto więc traktować ostrożnie, ponieważ służyły legitymizowaniu nowo utworzonej szkoły i jej linii przekazu. System Bhajana zawiera także wybrane elementy tradycji sikhijskiej, m.in. mantrę Sat Nam, choć nie reprezentuje sikhizmu jako takiego.

Na czym polega praktyka

Typowe zajęcia obejmują rozgrzewkę, kriję (ustaloną sekwencję pozycji, ruchów i oddechu nastawioną na konkretny efekt), medytację oraz relaksację, często z towarzyszeniem śpiewu mantr. Charakterystyczny jest „oddech ognia”, szybka technika oddechowa z rytmiczną pracą brzucha, podobna do kapalabhati, choć różnie nauczana w poszczególnych szkołach, a także długie utrzymywanie pozycji, powtarzalne ruchy i praca z dźwiękiem. Praktyce przypisuje się działanie energetyzujące, wyciszające oraz wzmacniające koncentrację, a w wymiarze duchowym wiąże się ją z przebudzeniem i rozszerzeniem świadomości.

Kontrowersje

Postać założyciela jest dziś przedmiotem poważnych zarzutów. W 2020 roku Siri Singh Sahib Corporation, organizacja nadzorująca część instytucji związanych z dziedzictwem Bhajana, zleciła niezależnemu zespołowi An Olive Branch zbadanie oskarżeń o nadużycia. W opublikowanym raporcie uznano za „bardziej prawdopodobne niż nie”, że Yogi Bhajan dopuszczał się różnych form przemocy seksualnej, wykorzystywania władzy duchowej, przymusu i kontroli. Temat ten przybliżył serial dokumentalny HBO „Breath of Fire” z 2024 roku. Część praktykujących i nauczycieli odcina dziś praktykę od osoby założyciela, inni odeszli od tej szkoły.

Co mówią badania

Joga kundalini bywa badana w kontekście zdrowia psychicznego i funkcji poznawczych. Przeglądy systematyczne badań z randomizacją wskazują na możliwe korzyści w różnych stanach, m.in. w obniżaniu lęku oraz poprawie nastroju i samopoczucia, i nie odnotowują poważnych zdarzeń niepożądanych. Dowody pochodzą jednak zwykle z małych badań o ograniczonej jakości i krótkim czasie obserwacji, a wielu efektów nie da się łatwo oddzielić od ogólnego działania ruchu, oddechu i relaksacji. Przegląd dotyczący funkcji poznawczych objął pięć badań i niespełna 200 starszych uczestników z łagodnymi zaburzeniami, dlatego nie pozwala na ogólne wnioski o wpływie praktyki na pamięć i myślenie, ale warto je odnotować.