Regeneracja

Regeneracja (z łac. regeneratio – „odnowa”, „odrodzenie”) to cel związany z odbudową sił po wysiłku, stresie i codziennym zużyciu. W ujęciu fizjologicznym nie jest zwykłą bezczynnością, lecz aktywnym procesem, w którym organizm przełącza się w tryb naprawy, uzupełniania zapasów i wyciszania układu nerwowego.

Na czym polega odnowa

Regeneracja wiąże się z przewagą przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego, opisywanej jako tryb rest & digest (czyli odpoczynek i trawienie). Zwalnia wtedy tętno, pogłębia się oddech, rośnie aktywność układu pokarmowego, a organizm kieruje zasoby ku naprawie tkanek i procesom anabolicznym, odwrotnie niż w reakcji na stres. Najważniejszym mechanizmem odnowy pozostaje sen, zwłaszcza jego głębokie fazy, podczas których obniża się napięcie mięśni, wydziela hormon wzrostu, a tkanki i układ odpornościowy ulegają odbudowie. Regeneracja bywa zarówno bierna, czyli oparta na śnie i odpoczynku, jak i czynna, gdy lekki ruch, spokojny oddech czy kontakt z naturą pomagają przejść z pobudzenia do równowagi.

Sen i rytm dnia

Podstawą regeneracji jest wystarczająca ilość i jakość snu oraz względnie regularny rytm dnia. Praktyczne nawyki, które temu sprzyjają, opisuje hasło Lepszy sen, a samo zjawisko snu oraz jego znaczenie dla zdrowia hasło Sen. Z tradycji ajurwedyjskiej pochodzi idea uporządkowanego rytmu dobowego (dinacharya) i dostosowania trybu życia do pór roku (ritucharya), bliska współczesnemu pojęciu rytmów biologicznych.

Praktyki wspierające

Pomocne bywają: joga restoratywna, yin yoga i joga nidra, skanowanie ciała (body scan), spokojny oddech przeponowy oraz medytacja i ogólne wyciszenie. Łagodnemu przełączeniu w tryb odpoczynku może też sprzyjać kontakt z naturą (np. shinrin-yoku), a także świadoma praca z układem nerwowym (czytaj: Regulacja układu nerwowego, Nerw błędny). Praktyki te nie zastępują snu, ale mogą wspierać zejście z napięcia i pełniejszy odpoczynek.

W ujęciu tradycji

Odnowa od dawna jest w centrum medycyn tradycyjnych, co daje regeneracji bogatsze tło niż sama fizjologia odpoczynku. W ajurwedzie służy temu rasajana, czyli praktyki i preparaty odmładzające, oraz pojęcie ojas, rozumianego jako subtelna rezerwa witalności i odporności, którą gromadzi się przez spokojny tryb życia, dobre trawienie i odpoczynek. W tradycyjnej medycynie chińskiej odpoczynek wiąże się z biegunem yin i z oszczędzaniem esencji (jing), uznawanej za głęboki zasób żywotności.