Trataka

Trataka (sanskr. trāṭaka – „uważne patrzenie”, „wpatrywanie się”) to jogiczna technika koncentracji polegająca na nieruchomym wpatrywaniu się w jeden punkt lub obiekt, najczęściej w płomień świecy, a następnie utrzymywaniu jego obrazu przy zamkniętych oczach. Należy do medytacji koncentracji, a w tradycji hatha jogi pełni podwójną rolę – jest zarazem praktyką oczyszczającą i sposobem rozwijania skupienia.

Na czym polega

Praktykujący patrzy spokojnie i nieruchomo na płomień świecy ustawionej mniej więcej na wysokości oczu albo na inny wybrany punkt, starając się utrzymać uwagę bez nadmiernego napięcia. W klasycznych opisach praktykę kontynuowano aż do pojawienia się łez, jednak współcześnie bezpieczniej traktować ją jako krótkie ćwiczenie koncentracji, bez forsowania oczu. Następnie zamyka się oczy i przez chwilę utrzymuje powidok lub wyobrażony obraz obiektu, często lokowany w okolicy między brwiami. We współczesnym nauczaniu wyróżnia się tratakę zewnętrzną (bahir trataka), czyli wpatrywanie się w obiekt, oraz wewnętrzną (antar trataka), czyli utrzymywanie obrazu w wyobraźni.

Pochodzenie

Trataka jest opisana w klasycznych tekstach hatha jogi, takich jak Hathapradipika i Gheranda Samhita, jako jedna z sześciu praktyk oczyszczających (szatkarm). Ze względu na skupienie wzroku i uwagi na jednym obiekcie praktyka jest również wykorzystywana jako ćwiczenie koncentracji.