Bandhy

Bandhy (sanskr. बन्ध, bandha – „więź”, „zamknięcie”, „zwora”), nazywane też zworami, zamknięciami, blokadami lub „zamkami energetycznymi”, to w hatha jodze techniki polegające na świadomym napięciu i zamknięciu określonych obszarów ciała. W ujęciu tradycyjnym mają one kierować przepływem prany i zatrzymywać ją w wybranych miejscach, a stosuje się je zwykle wraz z pracą oddechową. Celem klasycznym jest skierowanie energii do środkowego kanału sushumna i wsparcie przebudzenia kundalini, natomiast we współczesnej jodze bandhy bywają wykorzystywane także do stabilizacji ciała i wsparcia postaw.

Główne bandhy

Tradycja wyróżnia trzy podstawowe zwory oraz ich połączenie.

• Moola bandha (mula bandha, zwora korzenia) – napięcie u podstawy tułowia, różnie interpretowane w poszczególnych szkołach jako praca krocza, dna miednicy lub obszaru korzenia. Ma zatrzymywać energię opadającą (apana) i kierować ją ku górze, a wiąże się ją z czakrą podstawy, czyli muladharą.
• Uddiyana bandha (zwora brzuszna) – wykonywana po pełnym wydechu, polega na cofnięciu i uniesieniu powłok brzucha pod łuk żebrowy. Nazwa znaczy „wznoszenie się” i odnosi się do unoszenia prany ku górze.
• Jalandhara bandha (zwora gardła) – ustawienie brody w kierunku mostka, które zamyka obszar gardła i reguluje przepływ energii oraz oddech.
• Maha bandha (wielka zwora) – jednoczesne zastosowanie trzech powyższych.

Działanie i cel

W modelu hatha jogi bandhy służą do kierowania przepływem prany. Tradycja opisuje to jako łączenie prany z apaną, czyli energią opadającą, i wprowadzanie ich do kanału sushumna, co ma sprzyjać przebudzeniu i wznoszeniu kundalini. W dawnych tekstach bandhy bywają zaliczane do mudr, czyli pieczęci energetycznych, i opisywane razem z nimi. We współczesnej jodze posturalnej, zwłaszcza w stylach takich jak ashtanga vinyasa i joga Iyengara, moola bandha i uddiyana bandha wykorzystywane są też w sposób bardziej cielesny, jako subtelne napięcie wspierające stabilność, lekkość i kontrolę w pozycjach oraz jako formę masażu organów wewnętrznych, służącego poprawie ukrwienia.

Bandhy w praktyce

Bandhy praktykuje się zwykle w połączeniu z pranajamą, często wraz z zatrzymaniem oddechu (kumbhaka). Uddiyana bandhę wykonuje się na pusty żołądek, po wydechu, a poszczególne zwory wprowadza się stopniowo i pod okiem nauczyciela. W praktyce dynamicznej delikatne moola i uddiyana bandha bywają utrzymywane przez dłuższy czas jako wsparcie postawy, podczas gdy pełne, mocne zwory stosuje się w ćwiczeniach oddechowych.

Pochodzenie

Za jedną z najwcześniejszych wzmianek o bandhach uchodzi opis w Goraksza-śataka, tekście tradycji Nath datowanym około XII w., gdzie przedstawiono ją jako technikę opanowania oddechu i przebudzenia kundalini. Pełniejsze opisy bandh przynoszą klasyczne podręczniki hatha jogi, przede wszystkim Hathajogapradipika, a także Gheranda-samhita i Śiwa-samhita.