Bhastrika (oddech miecha kowalskiego)

Bhastrika (sanskr. bhastrikā – „miech kowalski”) to dynamiczna jogiczna technika oddechowa polegająca na serii energicznych, rytmicznych wdechów i wydechów, w których obie fazy oddechu są czynne. Nazwa odsyła do miecha rozdmuchującego ogień w kuźni, ponieważ brzuch i klatka piersiowa poruszają się rytmicznie niczym miech, a samą praktykę uznaje się za rozgrzewającą i pobudzającą. Zalicza się ją do pranajamy, często łączy z zatrzymaniem oddechu (kumbhaka) oraz blokadami energetycznymi (bandhy), a w wielu szkołach traktuje jako jedną z najmocniejszych technik energetyzujących.

Technika

Bhastrikę wykonuje się w stabilnym siadzie z wyprostowanym kręgosłupem. Oddech prowadzi się przez nos, wykonując wyraźne, ale niewymuszone wdechy oraz wydechy w równym, dość szybkim rytmie, z zauważalnym ruchem brzucha i dolnych żeber. Obie fazy są tu czynne, co odróżnia bhastrikę od płytkich, krótkich oddechów z innych technik. Praktykę dzieli się na krótkie serie, po których następuje powrót do spokojnego oddychania, a w wersjach zaawansowanych po serii wykonuje się głęboki wdech, zatrzymanie oddechu i powolny wydech. Tempo oraz liczbę powtórzeń zwiększa się stopniowo i pod okiem nauczyciela.

Bhastrika a kapalabhati

Obie techniki bywają mylone, a różni je rozłożenie wysiłku. W kapalabhati czynny jest tylko wydech, wykonywany przez gwałtowne wciągnięcie brzucha, a wdech zachodzi biernie. W bhastrice aktywne są obie fazy oddechu, a zależnie od szkoły ruch może obejmować brzuch i dolne żebra w większym stopniu niż w kapalabhati, dlatego bhastrika bywa odczuwana jako bardziej wymagająca. Nazwą „oddech ognia” w różnych szkołach określa się raz jedną, raz drugą technikę, więc sama nazwa nie przesądza, o którą dokładnie chodzi.

Tło tradycyjne

W klasycznej hatha jodze bhastrikę wymienia się wśród podstawowych technik oddechowych z zatrzymaniem (kumbhaka), opisanych w Hatha-joga-pradipice. Przypisuje się jej szczególną moc rozgrzewania ciała, oczyszczania kanałów (nadi) oraz pobudzania energii, a w ujęciu tantrycznym wiąże ją z przebijaniem tak zwanych węzłów (granthi) i budzeniem kundalini.

Co mówią badania

Bhastrika należy do oddechów szybkich i intensywnych, słabiej przebadanych niż techniki wolne. W niewielkim randomizowanym badaniu z udziałem zdrowych młodych dorosłych czterotygodniowy program określony jako „bhastrika pranajama” wiązał się ze zmniejszeniem lęku i negatywnego afektu oraz ze zmianami aktywności i łączności obszarów mózgu uczestniczących w przetwarzaniu emocji, m.in. ciała migdałowatego, wyspy i kory przedczołowej. Program obejmował jednak złożoną sekwencję szybkiego oddychania, oddychania naprzemiennego, zatrzymań oraz bandh, dlatego wyników nie można przypisać samej bhastrice ani przenosić na jej inne odmiany.