Bhastrika (oddech miecha kowalskiego)

Bhastrika (sanskr. bhastrikā – „miech kowalski”) to dynamiczna jogiczna technika oddechowa polegająca na serii energicznych, rytmicznych wdechów i wydechów, w których obie fazy oddechu są czynne. Nazwa odsyła do miecha rozdmuchującego ogień w kuźni, ponieważ brzuch i klatka piersiowa poruszają się rytmicznie niczym miech, a samą praktykę uznaje się za rozgrzewającą i pobudzającą. Zalicza się ją do pranajamy, często łączy z zatrzymaniem oddechu (kumbhaka) oraz blokadami energetycznymi (bandha), a w wielu szkołach traktuje jako jedną z najmocniejszych technik energetyzujących.

Technika

Bhastrikę wykonuje się w stabilnym siadzie z wyprostowanym kręgosłupem. Oddech prowadzi się przez nos, wykonując wyraźne, ale niewymuszone wdechy oraz wydechy w równym, dość szybkim rytmie, z zauważalnym ruchem brzucha i dolnych żeber. Obie fazy są tu czynne, co odróżnia bhastrikę od płytkich, krótkich oddechów z innych technik. Praktykę dzieli się na krótkie serie, po których następuje powrót do spokojnego oddychania, a w wersjach zaawansowanych po serii wykonuje się głęboki wdech, zatrzymanie oddechu i powolny wydech. Tempo oraz liczbę powtórzeń zwiększa się stopniowo i pod okiem nauczyciela.

Bhastrika a kapalabhati

Obie techniki bywają mylone, a różni je rozłożenie wysiłku. W kapalabhati czynny jest tylko wydech, wykonywany przez gwałtowne wciągnięcie brzucha, a wdech zachodzi biernie. W bhastrice aktywne są obie fazy oddechu, a zależnie od szkoły ruch może obejmować brzuch i dolne żebra w większym stopniu niż w kapalabhati, dlatego bhastrika bywa odczuwana jako bardziej wymagająca. Nazwą „oddech ognia” w różnych szkołach określa się raz jedną, raz drugą technikę, więc sama nazwa nie przesądza, o którą dokładnie chodzi.

Tło tradycyjne

W klasycznej hatha jodze bhastrikę wymienia się wśród podstawowych technik oddechowych z zatrzymaniem (kumbhaka), opisanych w Hatha-joga-pradipice. Przypisuje się jej szczególną moc rozgrzewania ciała, oczyszczania kanałów (nadi) oraz pobudzania energii, a w ujęciu tantrycznym wiąże ją z przebijaniem tak zwanych węzłów (granthi) i budzeniem kundalini.

Co mówią badania

Bhastrika należy do oddechów szybkich i intensywnych, słabiej przebadanych niż techniki wolne. W niewielkim randomizowanym badaniu z udziałem zdrowych młodych dorosłych czterotygodniowy program określony jako „bhastrika pranajama” wiązał się ze zmniejszeniem lęku i negatywnego afektu oraz ze zmianami aktywności i łączności obszarów mózgu uczestniczących w przetwarzaniu emocji, m.in. ciała migdałowatego, wyspy i kory przedczołowej. Program obejmował jednak złożoną sekwencję szybkiego oddychania, oddychania naprzemiennego, zatrzymań oraz blokad (bandh), dlatego wyników nie można przypisać samej bhastrice ani przenosić na jej inne odmiany. Ogólnie techniki szybkiego oddychania uchodzą za słabiej udokumentowane i obarczone większym ryzykiem niż oddychanie wolne.