Kapalabhati

Kapalabhati (sanskr. kapālabhāti, od kapāla – „czaszka” oraz bhāti – „świecić”, „lśnić”) to jogiczna technika oddechowa polegająca na serii szybkich, energicznych wydechów wykonywanych siłą mięśni brzucha, po których wdech następuje biernie i samoczynnie. Należy do dynamicznych, pobudzających praktyk oddechowych i bywa zaliczana zarówno do technik oczyszczających (shatkarma), jak i do pranajamy. W tradycji hatha jogi przypisuje się jej działanie oczyszczające drogi oddechowe oraz rozjaśniające umysł.

Technika

Praktykę wykonuje się w wygodnym, stabilnym siadzie z wyprostowanym kręgosłupem. Po swobodnym wdechu wykonuje się rytmiczne, krótkie i mocne wydechy nosem, za każdym razem gwałtownie wciągając brzuch do środka, podczas gdy wdech zachodzi sam, biernie, gdy mięśnie się rozluźniają. Ruch jest inicjowany przez mięśnie brzucha, bez świadomego unoszenia barków. Tempo i liczbę powtórzeń zwiększa się stopniowo, zaczynając od krótkiej serii w wolnym rytmie i robiąc przerwy na swobodny oddech między seriami. Technika bywa mylona z bhastriką (oddechem kowalskiego miecha), w której aktywne są zarówno wdech, jak i wydech, podczas gdy w kapalabhati czynny jest tylko wydech.

Klasyfikacja: oczyszczanie czy pranajama?

Status kapalabhati bywa różnie ujmowany. Część klasycznych źródeł zalicza ją do shatkarm, czyli sześciu technik oczyszczających ciało, obok praktyk takich jak neti (płukanie nosa). Inne teksty i współczesne szkoły traktują ją jako jedną z technik pranajamy, ze względu na świadomą i sterowaną pracę z oddechem. W praktyce oba ujęcia współistnieją, a kapalabhati często pojawia się jako przygotowanie do innych pranajam oraz do medytacji. Nazwa „lśniąca czaszka” odsyła do dawnego przekonania, że praktyka rozświetla głowę i umysł. W tradycyjnym opisie ma oczyszczać okolice głowy i drogi nosowe oraz przygotowywać do dalszej praktyki. W wielu współczesnych szkołach jogi traktuje się ją jako technikę energetyzującą, stosowaną rano i na początku praktyki.

Co mówią badania

Kapalabhati zalicza się do oddechów szybkich, które działają inaczej niż techniki wolne i uspokajające. Badania fizjologiczne wskazują, że podczas szybkiej praktyki mogą występować oznaki zwiększonego pobudzenia autonomicznego, choć wyniki dotyczące aktywności współczulnej i przywspółczulnej nie są całkowicie spójne. Część badań obserwuje przy tym po dłuższej, regularnej praktyce również efekty stabilizujące.