Ashtanga vinyasa

Ashtanga vinyasa (także ashtanga vinyasa joga) to dynamiczny styl jogi nowoczesnej, spopularyzowany w XX w. przez K. Pattabhiego Joisa w mieście Mysore w Indiach. Jois twierdził, że przejął ten system od swojego mistrza Krishnamacharyi, choć w dzisiejszej formie jest on silnie związany z samym Joisem i ośrodkiem w Mysore. Polega na przechodzeniu przez ustalone sekwencje pozycji, połączonych płynnym ruchem zsynchronizowanym z oddechem. Nazwa nawiązuje do ośmiu członów jogi (asztanga) Patańdżalego, jednak jako styl ashtanga vinyasa jest osobnym, współczesnym systemem praktyki posturalnej i nie należy go mylić z klasyczną ośmiostopniową ścieżką.

Metoda

Sercem metody jest tristhana, czyli jednoczesna uwaga skierowana na trzy elementy: pozycję ciała, oddech oraz punkt patrzenia (drishti). Ruch między pozycjami (vinyasa) jest zsynchronizowany z oddechem o charakterystycznym dźwięku, wykonywanym z lekkim zwężeniem gardła i często potocznie nazywanym ujjayi, a praktyce towarzyszy stałe, delikatne napięcie zwór (bandh). Tradycyjną formą nauki jest tak zwany styl Mysore, w którym uczniowie ćwiczą indywidualnie, każdy we własnym tempie i z pamięci, a nauczyciel krąży po sali, udzielając osobistych wskazówek i korekt. Obok tego praktykuje się zajęcia prowadzone wspólnie.

Serie

Ashtanga Vinyasa dzieli się na sześć ustalonych serii o rosnącej trudności. Pierwsza, seria podstawowa (Yoga Chikitsa, nazwa bywa tłumaczona jako „terapia jogą”), ma porządkować i oczyszczać ciało. Druga, seria pośrednia (Nadi Shodhana, nazwę tłumaczy się jako „oczyszczanie kanałów”), obejmuje więcej wygięć oraz pozycji wymagających otwarcia bioder i pracy z kręgosłupem. Kolejne to cztery serie zaawansowane (Sthira Bhaga), oznaczane od A do D. Sekwencje wykonuje się w stałej kolejności, a uczeń poznaje nowe pozycje stopniowo, otrzymując kolejną pozycję lub serię od nauczyciela dopiero wtedy, gdy opanuje poprzednią. Ten system progresji daje wyraźną strukturę, ale bywa też źródłem napięć opisanych niżej.

Korzyści

Regularna praktyka ashtangi rozwija siłę, gibkość i wytrzymałość, a powtarzalna, znana sekwencja sprzyja skupieniu i może nadawać praktyce charakter medytacyjny w ruchu. Stała struktura i własny rytm w stylu Mysore bywają cenione jako forma codziennej dyscypliny i samoobserwacji. Dla wielu osób przewidywalność sekwencji ułatwia budowanie trwałego nawyku.

Krytyka i zagrożenia

Intensywność ashtangi bywa też przedmiotem krytyki. Powtarzalne, wymagające pozycje, głębokie skłony i wygięcia oraz przeskoki obciążają m.in. ścięgna udowe, kolana, barki i dolny odcinek pleców, a praktykowane bez dostosowania do ciała, regeneracji i techniki mogą sprzyjać przeciążeniom i kontuzjom. Ryzyko zwiększały dawniej mocne, forsowne korekty wykonywane rękami przez nauczyciela. Krytycy zwracają też uwagę, że jedna, sztywno ustalona sekwencja nie pasuje do każdego ciała, a system kolejnych, coraz trudniejszych serii sprzyja postawie rywalizacji, ambicjonalnemu „osiąganiu” pozycji i przekraczaniu własnych granic, co bywa sprzeczne z wewnętrznymi celami jogi.

Kontrowersje wokół twórcy

Osobnym i poważnym wątkiem krytyki są nadużycia przypisywane Pattabhiemu Joisowi. Jois jest podmiotem licznych oskarżeń o wykorzystywanie seksualne uczennic podczas fizycznych korekt, opisywanych w relacjach uczennic oraz widocznych na materiałach zdjęciowych i wideo. Po 2017 r., w atmosferze ruchu #MeToo, wiele osób ze środowiska ashtangi otwarcie zmierzyło się z tą historią. Zwraca się uwagę, że oparty na bezwzględnym autorytecie model relacji guru–uczeń, pozbawiony mechanizmów kontroli, mógł sprzyjać nadużyciom. W odpowiedzi część współczesnych szkół zmieniła praktykę, kładąc nacisk na zgodę na dotyk i korekty oraz rezygnację z forsownych adjustacji.

Najpełniejszą dokumentację tych nadużyć oraz analizę mechanizmów, które im sprzyjały, zebrał Matthew Remski w książce Practice and All Is Coming (2019).