Sivananda joga

Sivananda joga (ang. Sivananda Yoga) to jedna z szeroko rozpowszechnionych szkół nowoczesnej hatha jogi, rozwinięta w poł. XX w. przez Swamiego Vishnudevanandę (1927–1993) na podstawie nauk jego nauczyciela, Swamiego Sivanandy (1887–1963) z Riszikeszu. Vishnudevananda nazwał system na cześć swojego mistrza. Tempo zajęć jest zwykle spokojne, choć niektóre pozycje bywają wymagające. Duże znaczenie mają w niej relaksacja, oddech oraz duchowy wymiar praktyki.

Geneza

Swami Sivananda był lekarzem, który został mnichem i w 1936 r. założył w Riszikeszu organizację Divine Life Society, by nauczać eklektycznej „jogi syntezy”, łączącej różne ścieżki praktyki. Był autorem ponad 200 książek o jodze i wedancie, a jego pisma i aśram przyciągnęły wielu uczniów, którzy później zakładali własne szkoły. Jego uczeń Vishnudevananda został wysłany na Zachód w 1957 r., a w 1959 założył w Montrealu pierwszy ośrodek Sivananda Yoga Vedanta Centre, z czasem rozrośnięty w międzynarodową sieć szkół i aśramów. Vishnudevananda znany był też z działalności na rzecz pokoju, a prowadzony przez jego organizację kurs nauczycielski (Sivananda Teacher Training Course), zapoczątkowany w 1969 r., bywa opisywany jako jedno z pierwszych zorganizowanych szkoleń nauczycieli jogi na Zachodzie. W 1960 r. wydał obszerny podręcznik The Complete Illustrated Book of Yoga, który był wielokrotnie wznawiany, tłumaczony i odegrał ważną rolę w popularyzacji jogi na Zachodzie. Choć styl opiera się na klasycznych asanach i tekstach, sam system, czyli pięć zasad, ustalona sekwencja i sieć ośrodków, jest XX-wieczną kodyfikacją, a nie nieprzerwaną starożytną linią przekazu.

Pięć zasad

Vishnudevananda ujął praktykę w pięć zasad, które miały dać się włączyć w codzienne życie: prawidłowe ćwiczenia (asany), prawidłowy oddech (pranajama), prawidłowa relaksacja (Shavasana), prawidłowa dieta (wegetariańska) oraz pozytywne myślenie i medytacja. Według założeń szkoły elementy te mają wspólnie wspierać ciało, umysł i rozwój duchowy. Jest to najbardziej rozpoznawalny znak tej metody.

Przebieg zajęć

Zajęcia mają rozpoznawalny, dość stały schemat. Zaczynają się od ćwiczeń oddechowych oraz powitań słońca (Surya Namaskar), po których następuje seria 12 podstawowych asan, nazywana „sekwencją z Riszikeszu”, przeplatana odpoczynkiem w Shavasanie, a całość zamyka długa, prowadzona relaksacja. Zasadniczą serię otwierają pozycje odwrócone, czyli stanie na głowie (Shirshasana) i świeca (Sarvangasana), w zajęciach dla początkujących często pomijane lub zastępowane przygotowaniem. Dalej idą m.in.: pług, ryba, skłon w siadzie, kobra, szarańcza, łuk, skręt kręgosłupa, kruk, skłon stojący oraz trójkąt. Kolejne asany dobrane są tak, by się wzajemnie równoważyły, np. wygięcie do tyłu po skłonie. Częścią praktyki bywają też śpiewy mantr.

Zarzuty wobec Vishnudevanandy

Od 2019 r. publicznie opisywane są zarzuty przemocy seksualnej i nadużywania władzy wobec Vishnudevanandy, sformułowane po jego śmierci m.in. przez kobietę, która przez lata była jego osobistą asystentką. Niezależne od organizacji dochodzenie Project SATYA uznało badane relacje za wiarygodne, a sprawą zajęły się też media (m.in. BBC). Informacje te stały się ważnym elementem współczesnej dyskusji o historii szkoły, odpowiedzialności instytucji oraz bezpieczeństwie relacji między nauczycielem a uczniem.