Improwizacja kontaktowa

Improwizacja kontaktowa (ang. contact improvisation, w środowisku praktyków częściej nazywana „kontakt improwizacja”) to forma improwizowanego tańca opartego na fizycznym kontakcie między partnerami oraz na wspólnej pracy z ciężarem, pędem i grawitacją. Tańczący nie odtwarzają ustalonych figur, lecz badają ruch wyłaniający się z ciągle zmieniającego się punktu styku ciał, ucząc się oddawać i przyjmować ciężar oraz słuchać partnera poprzez dotyk. Praktykuje się ją zwykle w parach lub w większej grupie, podczas otwartych spotkań nazywanych jamami.

Charakterystyka

Punktem wyjścia jest wspólny punkt kontaktu, czyli miejsce, w którym stykają się ciała tańczących i które nieustannie się przemieszcza. Wokół niego bada się oddawanie i przyjmowanie ciężaru, równowagę i przeciwwagę, pęd oraz bezwład. Zamiast prowadzić partnera, dąży się do wspólnego słuchania poprzez dotyk i ruch, co sprawia, że taniec bywa nieprzewidywalny i za każdym razem inny. Istotną rolę odgrywa kontakt z podłogą oraz świadomość praw fizyki rządzących ruchem ciał. Praktyka może być uprawiana przez osoby o różnym doświadczeniu ruchowym, choć praca z ciężarem i upadkami wymaga uwagi i wprawy.

Korzenie

Improwizację kontaktową zapoczątkował w 1972 r. amerykański tancerz i choreograf Steve Paxton (1939–2024). Paxton badał te zasady już wcześniej, między innymi w performansie Magnesium w Oberlin College, a pokazana w nowojorskiej galerii John Weber Gallery seria była pierwszą publiczną prezentacją performansów nazwanych Contact Improvisations, z udziałem kilkunastu tancerzy. Praktyka wyrosła z tańca postmodernistycznego, w tym ze środowiska Judson Dance Theater i grupy Grand Union, a także z inspiracji aikido oraz praktykami somatycznymi. Wśród pierwszych współtwórczyń była Nancy Stark Smith, która od 1975 r. wydawała pismo Contact Quarterly, dokumentujące i rozwijające tę formę. Z czasem improwizacja kontaktowa rozprzestrzeniła się na cały świat jako otwarta, niesformalizowana praktyka bez jednej organizacji nadrzędnej.

Charakter i miejsce wśród praktyk

Improwizacja kontaktowa bywa praktykowana zarówno jako forma tańca i sztuki performatywnej, jak i jako praktyka somatyczna oraz sposób badania relacji poprzez ruch. Od bardziej medytacyjnych metod gałęzi introspekcyjnej, takich jak autentyczny ruch czy Continuum, różni ją silny element kontaktu z drugą osobą, dynamika i otwartość na nieprzewidywalność. Z tego powodu w niektórych kontekstach traktuje się ją głównie jako taniec, a w innych jako praktykę rozwoju i pracy z ciałem.