Hipermobilność

Hipermobilność (hipermobilność stawów, nadmierna ruchomość stawów) to ruchomość stawów wykraczająca poza typowy zakres. Typowy zakres ruchu zmienia się z wiekiem i różni między osobami, dlatego sam duży zakres nie świadczy o zaburzeniu. Hipermobilność jest dość częsta, a u wielu osób pozostaje cechą niegroźną i bezobjawową, bywa też atutem – na przykład w tańcu czy gimnastyce. U części osób wiąże się jednak z dolegliwościami. Najlepiej rozumieć ją jako cechę na pewnym spektrum, od łagodnej i bezproblemowej po taką, która wymaga uwagi.

Jak się ją ocenia

Najczęściej używanym narzędziem przesiewowym jest skala Beightona, oceniająca ruchomość w kilku stawach w 9-punktowej skali (np. bierne przyciągnięcie kciuka do przedramienia czy przeprost łokci i kolan). Interpretacja wyniku zależy m.in. od wieku. Skala bada tylko wybrane ruchy i może nie wychwycić hipermobilności innych stawów, np. barków, bioder czy stóp, ani tej, która zmniejszyła się z wiekiem lub po urazach. Jest to ocena wstępna, a nie rozpoznanie konkretnej choroby.

Kiedy bywa problemem

Gdy hipermobilność powoduje ból, niestabilność stawów lub inne dolegliwości i nie spełnia kryteriów innego zaburzenia tkanki łącznej, lekarz może rozpoznać zaburzenie ze spektrum hipermobilności (HSD). Hipermobilny zespół Ehlersa-Danlosa (hEDS) rozpoznaje się na podstawie szczegółowych kryteriów obejmujących uogólnioną hipermobilność, określone cechy tkanki łącznej, wywiad rodzinny lub dolegliwości mięśniowo-szkieletowe oraz wykluczenie innych chorób. Nie istnieje obecnie pojedyncze badanie genetyczne potwierdzające hEDS. HSD nie jest przy tym łagodniejszą odmianą hEDS, ponieważ oba stany mogą dawać istotne objawy. Rozpoznanie i odróżnienie tych stanów należy do lekarza, a skala Beightona sama w sobie nie wystarcza do diagnozy.

Co pomaga

Przy objawowej hipermobilności nacisk kładzie się zwykle na siłę, kontrolę nerwowo-mięśniową, propriocepcję (czucie ułożenia ciała) i stopniowe budowanie stabilności, a nie na dalsze zwiększanie zakresu ruchu. Podstawą postępowania jest fizjoterapia. Indywidualnie dobrane ćwiczenia mogą pomagać w budowaniu siły, tolerancji obciążenia i pewności ruchu, a często towarzyszą im edukacja i praca nad bólem.

W praktykach ruchowych lepiej unikać forsowania zakresu i efektownych przeprostów, a zamiast tego stawiać na kontrolę i stabilne ustawienie stawów. Ćwiczenia określane jako mobility mogą być pomocne wtedy, gdy skupiają się na aktywnej kontroli i stabilności, a nie na pogłębianiu już dużego zakresu. Niektórym osobom odpowiadają również łagodne praktyki rozwijające świadomość ruchu, na przykład somatyka czy metoda Feldenkraisa, jednak nie zastępują one fizjoterapii ukierunkowanej na konkretne trudności.