Om

Om (sanskr. ॐ, oṃ, zapisywane też aum, znane również jako pranava) to najświętsza sylaba i zarazem najważniejsza z mantr hinduizmu, obecna także w buddyzmie i dżinizmie. W ujęciu tradycyjnym uznawana jest za pradźwięk, z którego wyłania się i w którym trwa cały wszechświat, a w praktyce intonuje się ją w jodze, medytacji i obrzędach.

Budowa i znaczenie

Sylabę tworzą trzy dźwięki A-U-M, które w sanskrycie zlewają się w jedno brzmienie zakończone wybrzmieniem i ciszą. Najbardziej znana interpretacja, pochodząca z Mandukja Upaniszady, wiąże kolejne głoski ze stanami świadomości: A z czuwaniem, U ze snem z marzeniami sennymi, M ze snem głębokim, a wybrzmienie i ciszę po nich z czwartym, niewyrażalnym stanem czystej świadomości (turija). W innych ujęciach A-U-M odpowiada różnym triadom, na przykład trzem światom, trzem przymiotom materii (gunom) albo trzem Wedom. W ten sposób Om symbolicznie obejmuje całość rzeczywistości i bywa utożsamiane z absolutem (brahmanem).

W tradycjach

W hinduizmie Om otwiera i zamyka wiele tekstów, modlitw i praktyk. W jodze klasycznej Patańdźali w Jogasutrach wskazuje pranavę jako słowo oznaczające Iśwarę (sutra 1.27), a jej powtarzanie i kontemplację zalicza do praktyki (sutra 1.28). Om występuje także w buddyzmie, m.in. jako początek mantry oṃ maṇi padme hūṃ, oraz w dżinizmie. W sikhizmie istnieje pokrewna formuła Ik Onkar, która ma własne, monoteistyczne znaczenie i nie powinna być wprost utożsamiana z hinduistycznym Om. W każdej z tych tradycji dźwięk lub znak wiąże się z tym, co święte i pierwotne, choć jego interpretacja nie jest identyczna.

Praktyka

W praktyce Om zwykle się intonuje, przeciągając brzmienie sylaby na jednym wydechu i pozwalając mu wybrzmieć w ciszy. Często otwiera albo zamyka sesję jogi lub medytacji, bywa też powtarzane jako mantra, samodzielnie lub jako element dłuższych formuł. Tradycja przypisuje temu dźwiękowi i jego wibracji znaczenie duchowe wykraczające poza samo brzmienie. Efekty samej praktyki powtarzania opisuje hasło Medytacja z mantrą.