Sitali i Sitkari (oddech chłodzący)

Sitali i Sitkari (sanskryt śītala – chłodny) to para pokrewnych technik oddechowych jogi (pranajam) tradycyjnie opisywanych jako chłodzące. W obu wdech prowadzi się przez usta, tak by powietrze przepływało nad wilgotną powierzchnią języka i dawało odczucie chłodu, a wydech wykonuje się spokojnie przez nos. Różni je sposób nabierania powietrza.

Technika

W Sitali język zwija się w rurkę i lekko wysuwa poza usta, a wdech ciągnie się przez tak utworzony kanał. Nie każdy może swobodnie zwinąć język. Sitkari to odrębna klasyczna technika, która daje podobne odczucie chłodu bez tworzenia z języka rurki – wdech prowadzi się w niej między lekko zbliżonymi zębami, z językiem ułożonym tuż za nimi, co daje cichy syczący dźwięk. W obu technikach po wdechu zamyka się usta i wydycha nosem, zwykle powoli i przez kilka do kilkunastu oddechów. Praktykuje się je najczęściej w upały oraz po intensywnych, rozgrzewających ćwiczeniach, dla uczucia ochłody i uspokojenia.

Tradycja

Obie techniki opisuje „Hatha Yoga Pradipika”, podręcznik hatha jogi z około XV wieku, a Sitali pojawia się też w późniejszej „Gheranda Samhicie”. Teksty te przedstawiają je jako sposób na chłodzenie ciała, gaszenie pragnienia i wyciszenie. W ujęciu ajurwedyjskim oddech chłodzący wiązano z równoważeniem pitty, czyli konstytucji i stanów uznawanych za gorące. Są to ujęcia tradycyjne, formułowane w języku dawnej fizjologii jogicznej, a nie opisy biomedyczne.

Co mówią badania

Sitali i Sitkari cenione są przede wszystkim za przyjemne, orzeźwiające odczucie chłodu i spokoju, które wiele osób lubi w upalne dni. Chłód ten czuć głównie w jamie ustnej i gardle, gdzie powietrze paruje z wilgotnego języka, i właśnie to wyraźne, miejscowe odczucie sprawia, że techniki bywają tak lubianym elementem spokojnej praktyki oddechowej. Pojawiają się też wstępne sygnały o szerszym działaniu. W pilotażowej próbie z randomizacją u osób z nadciśnieniem dziesięć minut Sitali z zatrzymaniem oddechu (kumbhaką) obniżało ciśnienie skurczowe bardziej niż sama obserwacja oddechu. W innym badaniu z randomizacją połączona praktyka Bhramari i Sitali u osób po COVID-19 wiązała się ze zmianami wybranych parametrów krążeniowo-oddechowych, ale jako próba łączona nie pozwala przypisać efektu samej Sitali. Wszystkie te prace są nieliczne i prowadzone na małych grupach, dlatego ich obiecujące wyniki warto potwierdzić w kolejnych badaniach.