Triphala

Triphala (sanskr. त्रिफला, triphalā – dosłownie „trzy owoce”, od tri „trzy” i phala „owoc”) to jedna z najbardziej znanych formuł ajurwedyjskich, złożona z wysuszonych i sproszkowanych owoców trzech roślin zmieszanych w równych częściach: amalaki (agrest indyjski, Emblica officinalis, syn. Phyllanthus emblica), bibhitaki (Terminalia bellirica) oraz haritaki (Terminalia chebula). W tradycji używa się jej przede wszystkim jako łagodnego środka wspierającego trawienie i regularne wypróżnianie, a klasyczne teksty zaliczają ją zarazem do preparatów rasajana, czyli odmładzających i regenerujących.

Skład i logika tradycyjna

Każdemu z trzech owoców ajurweda przypisuje powinowactwo z inną doszą, dzięki czemu całość uchodzi za trójdoszową, to znaczy równoważącą wszystkie trzy dosze naraz. Haritaki wiąże się głównie z watą, bibhitaki z kaphą, a amalaki z pittą. Świeże owoce amalaki zawierają witaminę C oraz liczne garbniki i polifenole, którym przypisuje się sporą część aktywności mieszanki, choć zawartość witaminy w suszonym surowcu może zależeć od sposobu przetwarzania. Mieszankę opisują już klasyczne kompendia, takie jak Charaka Samhita i Suśruta Samhita, co tłumaczy jej ugruntowaną pozycję w ajurwedzie. Triphala występuje najczęściej jako proszek (churna) rozmieszany w ciepłej wodzie, rzadziej w postaci tabletek, wyciągu albo składnika past i płynów do płukania jamy ustnej. Bywa też przyjmowana z miodem lub ghee, które w ajurwedzie pełnią rolę nośnika (anupana), tradycyjnie wieczorem albo na czczo. W praktyce ajurwedyjskiej stanowi element porannego oczyszczania i kuracji odmładzających, a tradycyjnie łączono ją również z dbaniem o oczy, skórę oraz jamę ustną.

Co mówią badania

Triphala należy do najlepiej przebadanych formuł ajurwedyjskich, większość danych pochodzi jednak z badań laboratoryjnych i na zwierzętach, a prób klinicznych na ludziach jest wciąż niewiele i bywają one małe lub metodologicznie słabe. W modelach przedklinicznych mieszanka i jej składniki wykazują działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne (Peterson i wsp., 2017). W eksperymencie laboratoryjnym z wykorzystaniem ludzkiej mikrobioty jelitowej triphala zwiększała względną liczebność niektórych bakterii, między innymi z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus (Peterson i wsp., 2018). Nie wiadomo jeszcze, czy podobny efekt występuje po jej spożyciu.

Najmocniejsze dane kliniczne dotyczą zdrowia jamy ustnej. Autorzy przeglądu siedmiu badań uznali, że płukanki z triphali mogą ograniczać płytkę nazębną i zapalenie dziąseł w stopniu zbliżonym do chlorheksydyny, klasycznego środka antyseptycznego stosowanego w stomatologii (AlJameel i Almalki, 2020). Wyniki poszczególnych badań znacznie się jednak różniły, dlatego nie pozwalają jeszcze traktować triphali jako dobrze potwierdzonego zamiennika standardowych preparatów. Z kolei przegląd prac nad profilem lipidowym, glikemią i parametrami sylwetki sugeruje możliwy korzystny wpływ na poziom cukru, cholesterolu i masę ciała, autorzy mocno podkreślają jednak niską jakość dostępnych dowodów oraz potrzebę większych, lepiej zaprojektowanych badań (Phimarn i wsp., 2021). Krótko mówiąc, obraz naukowy jest obiecujący, ale wciąż wstępny, a wielu tradycyjnych zastosowań nie da się dziś uznać za potwierdzone.