Jak pielęgnować miedziany dzbanek i inne naczynia z miedzi?

Dlaczego miedź ciemnieje i czym jest zielony nalot?

Miedź w kontakcie z powietrzem, wodą i dotykiem dłoni stopniowo się utlenia. Na powierzchni powstaje cienka warstwa tlenków, a z czasem także siarczków, przez co metal traci połysk i wyraźnie ciemnieje. To naturalny proces i nie oznacza, że naczynie jest zniszczone.

Inaczej jest z zielonym nalotem. Jego skład zależy od tego, z czym miedź miała kontakt. Wilgoć i dwutlenek węgla z powietrza tworzą węglany miedzi (podobny proces nadaje zielony kolor starym miedzianym dachom). Sól, pot czy niedokładnie spłukana pasta do czyszczenia zostawiają chlorki, a ocet i inne kwaśne produkty octany, znane od wieków jako grynszpan. W przeciwieństwie do ciemnego nalotu wszystkie te związki łatwo rozpuszczają się w wodzie i napojach, a połknięte w większej ilości działają drażniąco i mogą wywołać nudności, wymioty czy ból brzucha. Na zewnątrz naczynia to głównie kwestia estetyki, choć z brzegu kubka, którego dotykasz ustami, zielony nalot należy usunąć. Jeżeli pojawi się wewnątrz, oczywiście również się go pozbądź przed kolejnym użyciem.

Codzienne mycie

• Myj naczynie ręcznie w letniej wodzie z niewielką ilością łagodnego płynu do naczyń. Zrób to także przed pierwszym użyciem.
• Używaj miękkiej gąbki lub ściereczki.
• Spłucz czystą wodą i od razu wytrzyj do sucha, bo krople pozostawione na miedzi zostawiają plamy.
• Wodę w miedzianym dzbanku wymieniaj codziennie, a pusty dzbanek przechowuj otwarty i suchy.

Jak usunąć nalot z miedzi?

Do czyszczenia miedzi najlepiej nadają się łagodne kwasy spożywcze, które rozpuszczają tlenki bez szorowania. Te metody są przeznaczone do gołej miedzi – nie czyścimy w ten sposób powlekanych (w tym lakierowanych) powierzchni.

Cytryna z solą

Przekrój cytrynę na pół, zanurz miąższ w soli i delikatnie pocieraj nim nalot. Możesz też wymieszać sok z połowy cytryny z łyżką soli i nakładać pastę ściereczką.

Ocet z solą

Wymieszaj pół szklanki octu z łyżką soli i odrobiną mąki, aż powstanie pasta. Nałóż ją na kilka minut, a potem zetrzyj. Nie zostawiaj jej na dłużej, bo kwas zacznie trawić sam metal.

Po każdej z tych metod:

1. Dokładnie spłucz naczynie, żeby nie zostały na nim resztki soli i kwasu.
2. Umyj je jeszcze raz wodą z płynem.
3. Ponownie spłucz i wytrzyj do sucha.

Nalot usuwaj wtedy, gdy się pojawi – nie trzeba robić tego według sztywnego harmonogramu. Niektórzy celowo zostawiają ciemną patynę na zewnątrz naczynia, bo lubią jej wygląd.

Naczynia z wyściółką i lakierowane

Wiele miedzianych garnków i rondli ma od środka wyściółkę z cyny lub stali. Wnętrze takiego naczynia myj jak zwykły garnek, bez kwasów i środków ściernych. Cyna jest miękka i łatwo ją porysować. Ma też niską temperaturę topnienia, dlatego cynowanego naczynia nie wolno podgrzewać na pusto.

Niektóre ozdobne naczynia z miedzi są pokryte lakierem, który chroni je przed ciemnieniem. Wystarczy je przecierać wilgotną ściereczką. Kwas i polerowanie mogą uszkodzić lakier i zostawić nierówne plamy.

Czego unikać?

• Zmywarki. Gorąca woda i zasadowe detergenty trwale odbarwiają miedź.
• Druciaków i proszków ściernych, które rysują miękki metal.
• Wybielaczy i środków z chlorem, bo przyspieszają korozję.
• Pozostawiania naczynia mokrego lub moczenia go przez wiele godzin.

Co można przechowywać w miedzianym dzbanku?

Miedziany dzbanek bez wyściółki nadaje się do zwykłej, niegazowanej wody. Nie wlewaj do niego soków, wody z cytryną, napojów gazowanych, wina, kawy ani herbaty. Kwaśne napoje rozpuszczają miedź, a jej nadmiar niektórym osobom może zaszkodzić. Z tego samego powodu w miedzianych naczyniach bez wyściółki nie przechowuje się kwaśnych potraw.

O tradycji przechowywania wody w miedzi i o tym, co mówią badania, przeczytasz w artykule „Woda z miedzianego dzbanka – ajurwedyjska tradycja Tamra Jal”.